« Vorige pagina — Volgende pagina »

Onderwerp van de studie van Arianne Baggerman.

Verwijzingen in Jose de Kruifs Liefhebbers

De prijs van Locikh latia, dat is Redelyke godsdienst van Wilhelmus á  Brakel, “een werk dat een groot aantal malen verschenen is” (zo’n 21 maal), kwam in de achttiende eeuw voor het laatst bij Blussé in Dordrecht uit. [137]

De Denkerwas bij Blussé te koop.

Schreef: “Naamregister van de bekendste en meest in gebruik zynde Nederduitsche boeken, welke sedert het jaar 1600 tot het jaar 1761 zyn uitgekomen, voorheen uitg. door Johannes van Abkoude Nu overz., verb en tot het jaar 1787 verm.” (Rotterdam 1788)

Verwijzingen in José de Kruif

De Kruif noemt hem [blz 108 van Liefhebbers] in verband met het beeld dat Kruseman honderd jaar geleden schetste van de productie in de achttiende eeuw, gebaseerd op dit boek.

Kruseman telde en categoriseerde, en kwam uit op een conclusie die overeenkomt met de trend die De Kruif uit inventarissen haalt: “grote groei van veel soorten van lectuur vooral in de tweede helft van de zeventiende en eerste helft van de achttiende eeuw en daarna nog wel groei, maar in een duidelijk vertraagd tempo ten opzichte van de periode ervoor.” [109] Met even verder een hypothese naar aanleiding van het samengaan van het stokken van de groei en een verdere differentiatie in het aanbod van boekverkopers: “Wellicht vonden na 1750 nieuw categorieën vooral een onderdak bij grootverbruikers van boeken, die in het algemeen een groot deel van de afzet van de boekhandel voor hun rekening namen.” (noot naar Brouwers Lezen en schrijven in de provincie, 227).

Over het grote aantal prekenbundels dat werd uitgegeven in de tweede helft van de achttiende eeuw – het aantal vellen geteld door Bosma in Woorden van een gezond verstand was “bijna tweemaal zoveel als het totale corpus Spectators dat in de hele achttiende eeuw verscheen” (dit gold alleen al voor gereformeerde preken, zo “waren er ook de nodige doopgsgezinde, lutherse, remonstrantse en waalse preken in omloop, om van vertalingen nog maar te zwijgen”. Anderzijds zouden de spectatoren theoretisch een veel hogere oplage kunnen hebben gehad, iets waardoor Bosma moet toegeven dat deze tijdschriften ook best populairder kunnen zijn geweest. [140]) Kruseman leidt uit Arrenbergs boek af dat er “boven onze republiek een zware wolk van geestelijke hoovaardij” hing, “die nu en dan ook in vlokken van leerredenen neerneeuwde” [Kruseman, Aanteekeningen betreffende den boekhandel , 152, geciteerd in De Kruif, 140.

De laatste verwijzing in De Kruif gaat over de prijs van een prekenboek van Van der Kemp. [143]

Pagina's: 1 2

Dit zijn allemaal links naar artikelen met verwijzingen naar Hume, in (de gedigitaliseerde versie van) De Gids. Het eerste artikel stamt uit 1838.

http://www.dbnl.org/tekst/_gid001183801_01/_gid001183801_01_0071.htm
http://www.dbnl.org/tekst/_gid001183801_01/_gid001183801_01_0087.htm
http://www.dbnl.org/tekst/_gid001183801_01/_gid001183801_01_0119.htm
http://www.dbnl.org/tekst/_gid001189901_01/_gid001189901_01_0059.htm
http://www.dbnl.org/tekst/_gid001184001_01/_gid001184001_01_0038.htm
http://www.dbnl.org/tekst/_gid001184101_01/_gid001184101_01_0026.htm
http://www.dbnl.org/tekst/_gid001184201_01/_gid001184201_01_0057.htm
http://www.dbnl.org/tekst/_gid001184401_01/_gid001184401_01_0030.htm
http://www.dbnl.org/tekst/_gid001184401_01/_gid001184401_01_0039.htm
http://www.dbnl.org/tekst/_gid001184401_01/_gid001184401_01_0108.htm
http://www.dbnl.org/tekst/_gid001184601_01/_gid001184601_01_0019.htm
http://www.dbnl.org/tekst/_gid001184801_01/_gid001184801_01_0018.htm
http://www.dbnl.org/tekst/_gid001184801_01/_gid001184801_01_0046.htm
http://www.dbnl.org/tekst/_gid001185101_01/_gid001185101_01_0024.htm
http://www.dbnl.org/tekst/_gid001185101_01/_gid001185101_01_0039.htm
http://www.dbnl.org/tekst/_gid001185101_01/_gid001185101_01_0043.htm
http://www.dbnl.org/tekst/_gid001186601_01/_gid001186701_01_0018.htm
http://www.dbnl.org/tekst/_gid001186701_01/_gid001186701_01_0018.htm
http://www.dbnl.org/tekst/_gid001187001_01/_gid001187001_01_0067.htm
http://www.dbnl.org/tekst/_gid001187901_01/_gid001187901_01_0050.htm
http://www.dbnl.org/tekst/_gid001188701_01/_gid001188701_01_0094.htm
http://www.dbnl.org/tekst/_gid001189601_01/_gid001189601_01_0102.htm

(meer…)

In Buijnsters’ biografie van Van Alphen wordt melding gemaakt van één verwijzing naar Hume. En Voltaire wordt veel vaker genoemd.

In HvA’s gedicht “Mijne onbekende vrienden. Gedagten op mijn boekenkamer”, dat in zijn Mengelingen staat, schrijft hij over Hume en Bolingbroke dat ze wellicht om hun ʻschitterend vernuftʼ al roem verwerven, maar

“’t Bewondrend hart blijft egter koel,
Maar als ik ADDISON zie sterven,
Dan ben ik vol gevoel.”

[geciteerd in Buijnsters, 201.]

Over Luzac: “Geestverwant van H.v.A., bestreed ook Luzac Voltaire en Rousseau als extreme figuren die het grote werk van de Verlichting, ʻdat met de godsdienstige hervorming begonnen was en langzaam verder gingʼ (p. 10), in gevaar brachten.” [324n]

In de DBNL zijn een flink aantal achttiende-eeuwse publicaties te vinden, én digitaal te doorzoeken. Dit is een lijst met al deze publicaties, op chronologische volgorde. Hieronder een selectie uit de resultaten voor het zoeken op “Hume”

  1. De Lantaarn voor 1796 – Pieter van Woensel
  2. Betje Wolff en Aagje Deken, Historie van den heer Willem Leevend. Deel 3. Isaac van Cleef, Den Haag 1784
  3. Gedichten van Kinker
  4. Brieven van Van Zuylen
  5. Willem Anthonij Ockerse, Ontwerp tot eene algemeene characterkunde (3 delen)
  6. De Socratische school of Wijsgeerte voor de negentiende eeuw (1830, eerste druk 1834)
  7. De muzen. Nederlandsch tijdschrift voor de beschaafde en letterkundige wereld. M. Westerman & Zn., Amsterdam 1834-1835
  8. De Denker. Deel 1. K. van Tongerlo en F. Houttuin, Amsterdam 1764
  9. Betje Wolff en Aagje Deken, Historie van den heer Willem Leevend. Deel 2. Isaac van Cleef, Den Haag 1784
  10. [Heusde, Philip Willem van] (1778) was opgevoed in de common sense-trent, legt een auteur van het NNBW uit
  11. In De Gids. Jaargang 1838, looft men Hume om zijn “duidelijkheid en bevalligheid” in zijn schrijfstijl
  12. Domela Nieuwenhuis noemt ‘em meermaals in Handboek van den vrijdenker
  13. Betje Wolff en Aagje Deken, Historie van mejuffrouw Cornelia Wildschut. Deel 2. Isaac van Cleef, Den Haag 1793
  14. Algemene konst- en letterbode. Deel 1. A. Loosjes, Haarlem 1788
  15. Een stukje waarin wordt verwezen naar meerdere vertalingen van de Menschenvriend
  16. Een stukje waarin wordt verwezen naar een vertaling van Humes HoE
  17. Over Hume als door mensen als Leland bevochten Godslasteraar, en over het feit dat hij wel vertaald werd, maar NL-gs moeilijk van de grond kwam)
  18. S.R.E. Klein, Patriots Republikanisme. Politieke cultuur in Nederland (1766-1787) (1995)
  19. Cornelius van Engelen, ʻEene wysgeerige verhandeling over den schouwburg in ’t algemeenʼ. (1775)

De hits uit De Gids zijn hier.

« Vorige pagina — Volgende pagina »