Denkend aan Hume in Holland

Schultens is een goede kennis van Van Goens! (zie post over Wille 1937)

De eerste, en enige veilingcatalogus die (tot nog toe) gecatalogiseerd is door Google is er eentje van Hendrik Mostert, die op maandag 18 september (en elke werkdag tót 12 oktober) in Leiden alle boeken, gefaseerd, van Johan Jacob Schultens veilde, Doctor in de theologie en professor in oosterse talen in de ‘Academia Batava. De hele catalogus is in het Latijn opgesteld en herbergt vier werken van Hume (de eerste en tweede Enquiry, Political Discourses en Essays, Moral en Literary).

A Delineation of the Nature and Obligation of Morality with Reflexions upon Hume’s Inquiry Concerning the Principles of Morals, ibid. [Edinb.] 1762. e.b.

Wie is deze Adams, vinden we die terug in het Nederlands?

Daarnaast vinden we een heleboel anti-philosophes (schat ik) terug:

Pensées Antiphilsophiques
Theodicée van Leibnitz
“Pensées Raisonnables Opposées aux Pensées Philosophiques
2 x Elie Luzac ‘Recherches sur quelques principes des Connoissances Humaines, Gott. & Leide 1756

Een vertaalde James Beattie “over de natur en onveranderlykheid der Waerheid – Utrecht 1773 [boek 5682]

Joseph Priestley’s Examination of Dr. Reid’s Inquiry into the Human Mind on the Principles of Common Sense, Dr. Beattie’s Essay on the Nature and IMmuability of Truth and Dr. Oswald’s Appeal to Common Sense in Behalf of Religion, Lond. 1774 [blz 504 bovenaan, gevolgd door nog meer Priestley, 3 boeken nog]

Een serie boeken rond Locke’s Essay concerning Human understanding, waaronder een beknopte nl versie uit 1767

Lulofs, Vitringa, Reimarus,

Wollaston. Ebauche de la religion Naturelle, a la Haye

Voet

Musschenbroek

J. B. Robinet de la Nature Amst 1761-1766

Hobbes de Corpore

Hennert over thermometers

Merian – Gods Oneindige Groothed schitterende in het oneindig getal der Werelden / Leyden 1772 [blz509]

Grotius – De jure Belli

Buppendorf’s the Whole Duty of Man according to the Law of Nature with notes of Barbeyrac, Lond 1716.

J. D. Michaëlis von der Verpflichtung der Menschen die wahrheit zu reden, Gott 1773.

Fordyce

Antwoord van een Regtsgeleerde aen zyn Vriend ter vereffening van de geschillen over ’t Zedelyk Gevoel / Utr. 1774.

Montesqui l’Esprit des Loix en Considerations sur les Causes de la Grandeur des Romains & de leur Décadence; avac la defense de l’esprit des loix,

en brieven

locke: Joh Lock over de Opvoeding der kinderen / Rotterdam 1698

J.J. Rousseau Emile

[blz 511]

en dan toch nog een verwijzing naar de rel met Hume in één van de laatste titels in het octavo-bestand: “Exposé de la Contestation entre M. Hume & M. Rousseau”

Maupertuis Zedenkundige verhandeling over het geluk vertaald door El. Wolff geb. Bekker / Hoorn 1773
Verder nog in de 41+156+350 kavels tellende afdeling “Philosophi Veteres & Recentiores”: Locke in Latijn en Frans, Hobbes’ Leviathan en Opera Philosophica, Chr. Wolff in Latijn, Hugo de Groot, Leibnitz in het Frans, Malebranche, Descartes, Lulofs, Van Musschenbroek, Nieuwentyt, Barbeyracs vertaling van Pufendorfs Le Droit de la Nature én in het Latijn, “Sketches of the History of Man” uit Edinburgh (?) 1774 Tydeman, Van der Marck over natuurrecht, en Elie Luzacs uitgave van Wolffs Droit de la Nature. [ dit wel allemaal in quarto wat wel iets luxer is dan octavo natuurlijk] Francis Bacon, Cato, Cicero, Tullius,, Bacons Essays, Balthasar Bekker. “Le philosophe de Rotterdam Accusé Atteint & Convaincu” amst. 1706

NADERE BERICHTEN van reeds te voren aangekondigde SCHRIFTEN

EDEMBURG. Van de Verhandeling over de Wonderwerken door de Heer GEORGE CAMPBELL, Doctor in de Godgeleerdheid en Predikant te Aberdeen, tegen de Gronden van den Heer Hume in ’t licht gegeeven is, maakten wy reeds kortelyk in ’t Aanhangzel tot het eerste Deel deezer Letterverlustigingen gewag. Doch ’t zelve verdient wel dat wy ‘er onzen Leezer iets meer van zeggen. De Heer Hume by sommigen te recht opgegeeven als de Bayle der Engelschen, heeft zyne Essay of Proeve, die hy over de Wonderwerken geschreeven heeft, in 2 deelen verdeeld; in welkers eerste hy tracht te toonen dat het getuigenis nooit een genoegzaam bewys voor de Waarheid der Wonderwerken kan opleveren; en in het tweede tracht hy te doen zien dat al onderstelde men dat ‘er vast te gaan was op het getuigenis ten aanzien van de zekerheid der Wonderwerken, ‘er nogthans geene Historie is, die ons eene zaak of uitkomst oplevert van dat soort, die behoorlyk getuigd en voldoende bewaarheid is. De Heer Campbell volgt het Voorbeeld van den Heer Hume in de verdeeling zyns Werks, en spreekt eerst over de zekerheid der Wonderen in ’t gemeen, en van zulken, die den Godsdienst betreffen, in ’t byzonder, en dat dezelve zeer wel op het getuigenis kan gevestigd worden – ten tweeden toont hy dat de Wonderwerken, waarop het Christelyk geloof gebouwd is, genoegzaam bewaarheid en door voldoende getuigenissen bekrachtigd zyn. Om onzen Leezer eens te doen zien, hoe hy ’t eerste stuk behandelt, zullen we hem eerst de hoofdsom der Redenen van den heer Hume onder ’t oog brengen, zoo als onze Schotsche Godgeleerde die opgeeft: Deeze zegt dan:
“De Redeneeringen, die wy doen over zaaken van feit, hebben enkel de ondervinding tot geleide. In zekere zaaken is dezelve veranderlyk, in anderen eenpaarig. Als ze veranderlyk is, kan ze niets dan waarschynlykheid opleveren; maar zo ze eenpaarig is, komt ‘er een bewys uit voort. De [527] waarschynlykheid onderstelt altoos een tegenoverstelling van bevindingen en waarneemingen, waar van de eenen een trap van blykbaarheid voortbrengen, die evenredig is met dezelver meerderheid boven de anderen: in zulke gevallen moeten wy de tegenoverstaande Waarneemingen tegen elkander in de Schaal leggen, en ’t kleener getal van ’t grotere aftrekken, om regt en net te weeten in hoe verre ’t bewys naar de eene zyde overhelle. De verzekering, die wy hebben van iets ’t gene door ooggetuigen bevestigd wordt, hangt alleen van de ondervinding af; dat is te zeggen van ’t licht, welk wy verkreegen hebben door onze Waarneemingen wegens de Waarheid van ’t menschelyk getuigenisse, en wegens de gewone overeenstemming der zaaken, met het verhaal der getuigen. Want zo ‘er iets wonderlyks is in eene zaak en dezelve van dat soort is, ’t gene zelden aan onze Waarneeming voorkomt, zo maakt dit een stryd tusschen de bevindingen, waar in de eene de andere om verre stoot, naar mate hunner onderlinge kracht; invoegen de gene, die ’t wint, niet op ’t verstand kan werken, dan uit hoofde van de meerdere sterkte, die ‘er in haar overgebleeven is. Dit zelfde grondbeginzel, te weten de bevinding, geeft ons, behalven zekeren trap van vastheid in het getuigenisse, nog eenen anderen tegen de Zaak, die het gtuigenis bevestigt; en hier uit moet noodzaaklyk een soort van evenwigt volgen, en eene onderlinge vernietiging van alle geloove en van alle gezag. Zo, wyders, de getuigde zaak, in plaats van enkel wonderlyk, wezenlyk wonderdaadig mog zyn, en zo het getuigenis, volstrekt en op zich zelve aangemerkt, daarvan een volslagen bewys opgeeft, zo heeft men dan nog maar bewys tegen bewys, waarvan het sterkste het alleen van ’t andere in zulk eene maate winnen moet, als ‘er kracht in overblyft na dat men het tegenovergestelde vergeleeken en ‘er tegen opgewogen heeft. Een Wonderwerk is eene schending der natuurwetten; en gelyk deeze Wetten op eene standvastige bevinding gegrond zyn, zo levert de natuur der zaake zelve zulk een volslagen bewys op tegen een Wonderwerk, als men zou konnen trekken uit eenig bewys op de Ervaarenis gegrond. Dit nu zo zynde, zo volgt ‘er op eene ontegenzeglyke wyze uit, dat di bewys, door geen ander, uit een getuigenis ontlend, kan verzwakt worden; en dat by gevolg een Wonderwerk, op hoe veele en goede Getuigenissen ook steunende, nooit den minsten trap van waarschynlykheid kan hebben.”
In diervoegen loopt het vermaarde Bewys tegen de Wonderen, waar mede Mr. Hume zich vleidt de erkentenis zyner tydgenooten en Nakomelingen verdiend, en een onverwinlyk bolwerk tegen alle listen en laagen van ’t overgeloove opgerecht te hebben. [?] Maar de Heer Campbell onderzoekt alle deeze Voorstellen, en doet ten klaarsten zien, dat derzelve op een valsch grondbeginzel rusten, door bedrieglyke Schynredenen ondersteund en [528] van den uitvinder in de Waereld gestud worden, om dat zyn voor hem zelven van geen nut altoos is. hy toont eerst dat er niets valscher kan zyn dan ’t gene Hume zegt, ddat het bewys van ’t getuigenis van de ondervinding zou afhangen. Van Kindsbeen af gevoelen we dat ons geloof door ’t getuigenis wordt weggesleept; en dat we door de ondervinding alleen, in ’t vervolg, in sommige Gevallen ‘er aan leeren wantrouwen. Volgens Hume is ‘er geen de misnte waarschynlykheid voor ’t getuigenis voor dat de bevinding ‘er haare stem aan geeve; en volgens de Algemeene ervarenis is ‘er alle verdenking ten goede voor ’t getuigenis, tot dat de bevinding ons goede redenen oplevere om het te verwerpen. Werpt de Heer Hume tegen, dat het tegen de Regels eener gezonde Wysgeerte stryde, een getuigenis te gelooven, voo dat het door de bevinding bekrachtigt of opgehelderd zy; om dat we niets voor de beweeg oorzaak van zulk een geloove konnen opgeeven; zo laat hy ons dan eens verklaaren de redenen zyner eigene toestemminge aan deeze voorstellen: gelyke oorzaaken brenge gelyke uitwerkzelen voort; de loop der natuure zal morgen dezelfde zyn, als ze gisteren was en heden is: voorstellen, welken hy zelve erkent niet beschouwelyk blykbaar, noch afgeleid te zyn uit eenige Praemissen; en die hy nogthans voor eerste kundigheden of grondregels houdt, welken men noodwendig moet erkennen in alle redeneeringen, die men uit de bevinding opmaakt. Verder legge hy eens uit, waarom hy aan de berichten van zyn eigen geheugen gelooft, die door de ondervinding dikwils geloochend of verbeterd worden, zonder dat men echter kan zeggen dat ze een gezag aan haare Stellingen ededeelen. hy zal derhalven wel moeten toestaan, dat, al kunnen wy geen reden geevan van die ons het getuigenis doet gelooven, het zelve niet te min een der natuurlykste en eerste gronden van ons geloove is.
Maar hier uit wil men geenszins besluiten dat het getuigenis een volstrekt recht op ons geloof hebbe. ’t Is klaar dat het door een tegenstrydig getuigenis, of door de onbekwaamheid of kwaade trouw der Getuigen kan overgehaald of vernietigd worden. En men wil zelfs wel toestaan dat eene wondere zaak ér eene verdenking tegen verwekken, maar geenszins dat ze het zelve ongelooflyk maaken kan, voor al, zo er niets op de bekwaamheid en goede trouw der getuigen te zeggen of ‘er aan te twyfelen, valt. Zeker, zo de zeldzaamheid eener zaake, zulk eene tegenkanting verwekte tusschen de bevinding en ’t getuigenis, dat die twee bewyzen, gelyk Mr. Hume die noemt, elkander vernietigden, zo zou ‘er in de Historie niet eene enkele voorkomen, die wy konden gelooven; om dat ‘er eene verdenking van verscheide duizenden plaas heeft tegen de waarschynlykheid der Geschiedenis van Julius Caesar, en van alle andere Menschen, voor dat ze door getuigenissen bevestigd is omdat het besluit, welk men onmiddelyk uit de bevinding trekt, [529] algemeen is, en ’t gene uit het getuigenis vloeit, altyd byzonder is. Wy konnen uit de bevinding met reden bsluiten dat een teokomend geval gelyk zal wezen aan een voorgaand, welk wy hebben waargenomen, wanneer alle de omstandigheden die ’t zelve verzellen, gelyk zullen wezen met de genen, die wy in het vorige hebben opgemerkt. Maar de bevinding kan ’t getuigenis niet tegenspreeken, wanneer zy ons verzekert van ’t wezenlyk plaats hebben eener zaak in een zeker byzonder geval; want, schoon de omstandigheden, die gelyk konnen zyn me tdie van ’t andere Geval, konnen ‘er echte veele omstandigheden zyn, die wy niet kennen, en die met de genen, welken in ons opgemerkt Geval plaats hadden, grootelyks konnen verschillen. Waar uit ontegenzeglyk volgt dat de bevinding niet kan dienen, om over het toekomende dan alleen op eene zeer gebreklyke wyze, iets te kunnen oordeelen; en daar uit blykt even klaar dat de Heer Hume dezelve gebruikende, om de waarschynlykheid van een voorleden geval daar door te bepaalen, van dezelve een tastbaar misbruik gemaakt hebbe.
Maar dit is ’t eenige valsche bewys niet, welk deeze Schryver in zyn Grondbeginzel gebezigd heeft; nog veele anderen vloeijen ‘er voort uit de dubbelzinnigheid, die hy, zonder ‘er om te denken, aan ’t woord Bevinding heeft gehcht, en dikwils ook aan dat van Wonderwerk, hoe zeer hy voorgegeeven heeft, dezelve wel te bepaalen. De Heer Campbell maakt eene juiste onderscheiding tusschen een personeele en eene afgeleide (of gederiveerde) bevinding. Door de eerste, die op ’t geheugen stemt, moet men de algemeene Gronden verstaan, die elk Mensch maakt, als hy de byzondere Zaaken, die hy zelve gezien, of in zyn geheugen opgeslooten heeft, met elkander vergelykt. De tweede soort van bevinding is gegrond op ’t getuigenis, waarin men niet alleen moet letten op den Schakel der waarneming van anderen, die wy uit hun getuigenis afleiden, maar ook op alle de algemeene gronden, die we zelven op maaken uit de vergelyking der byzondere getuigde zaaken onder elkanderen.
Wil Mr. Hume nu dat we wegens ’t Getuigenis enkel zullen oordeelen, door onze personeele bevinding? Dit schynt ontwyfelbaar, om dat hy anders een foutigen Cirkel in ’t bewyzen maaken, en zyn groot Grondbeginzel hierop uitkomen zoude: Het getuigenis verdient geen geloof dan voor zo verre het gesterkt is door eene zo wyduitgestrekte bevindinge, die wy niet konnen verkrygen, ten zy dat wy alvorens aan ’t getuigenis gelooft hebben. Zoo de Heer Hume nu aan ’t Woord bevinding geen anderen Zin geeft, dan dien men aan de Woorden Personeele bevinding heeft gehecht; laat hy dan eens verklaaren als hy kan, wat hy zeggen wil, wanneer hy spreekt van eene geduurige en algemeene bevinding: woorden, die enkel aan eene afgeleide bevinding passen. Hoe kan men ’t anders verstaan, als de Heer Hume wil, dat wy de getuigde zaaken zullen of moeten beoordeelen ingevolge de overeenkomst derzelven met onze personeele bevinding? En dit zeker zou onze [530] kennis en reden binnen al te naauwe palen besluiten, en ons tot eene eeuwige kindsheid te rug brengen.
De Drogredenen en Sophisteryen van den Heer Hume komen bykans op iedere bladzyde voor. Eén voorbeeld daar van mag voor allen volstaan. “Hy noemt een Wonderwerk een schending der natuurwetten; en dewyl die wetten op eene geduurige of volstandige bevinding steunen, zo maakt de natuur der zaake tegen een Wonderwerk een zo genoegzaam volkomen bewys uit, als men zou konnen trekken uit eenig bewys, welk op de bevinding steunt”. Wat is dat voor eene volstandigebevinding, die tegen de Mirakelen getuigt? Is dit het eenpaarig getuigenis van alle Menschen in alle tyden? Gewisselyk neen; omdat men anders zoo veele verhaalen van Wonderdaaden niet vinden, en de Heer Hume als dan niet ondernomen hebben zoude, dezelven uit te monsteren; en te verzekeren dat de historie ‘er ons zal opleveren, zoo lang de Waereld staan zal. Op spreekt hy hier van de personeele bevinding van elk Mensch? Dat kan ook niet wezen, omdat ‘er onder honderd duizend Menschen naauwlyks een is, die door zyne eigene bevindinge, tot de vaste en ontwyfelbaare kennis van sommigen der Natuurwetten geraaken zoude. — Voorts bepaalt hy een Wonderwerk nu eens als eene schending der Natuurwetten; dan noemt hy ’t weder, de overtreeding eener natuurwet, door een daad van Gods wille, of door de tusschenkomst van eenen onzichtbare Werker. Daar toch deeze uitdrukkingen van schending en oertreeding een denkbeeld insluit van strafbaare tegenkanting van ’t gezag van eene Opperheer, en zyn zeer kwaalyk geplaatst en onvoegzaam als men van de Godhid, boven welke niemand is, spreekt. Elders wil hy dat de Wysgeeren, na dat ze van de wezenlykheid eene eenes Wonders verzekerd zyn, ‘er de oorzak van zullen naspeuren. Maar hoe is da met zyne bepaaling over een te brengen? Nu eens neemt hy ’t woord Wonderwerk voor eene onbewysbaare of onwaarschynlyke zaak; dan eens voor iets dat ongerymd en onmogelyk is. Om zich hier van te overtuigen, heeft men maar te letten op ’t gene hy bl. 177 van zyn Essay zegt: “Wanneer iemand my verhaalt dat hy eenen Dooden heeft zien opwekken,zoo onderzoeke ik straks, of ’t meer bewysbaar is dat die Man my wilde bedriegen of zelf bedrogen geworden is, dan dat het feit, welk hy verhaalt, wezenlyk zou gebeurd zyn. Ik leg ’t een deezer Wonderen tegen over ’t andere op de Schaal en naar de meerderheid, die ik aan den eenen kant vinde, maake ik altoos myne beslissing, en verwerpe steeds het grootste Wonder. Zo de valschheid van zyn getuigenisse wonderdaadigerwas dan ’t geval, welk hy my verhaalt als dan en niet eer kan hy van my eischen, dat ik hem geloove.” Men ziet uit deeze Aanhaaling wel, (die eene toepassing is van eene grondregel, waar mede de Autheur zeer veel op heeft,) dat de Woorden meer bewysbaar en min wonderdadig, min bewyslyk of waarschynlyk, en meer wonderdaadig, volslagen gelyknaamig zyn: zoo dat des Schryvers grondregel, (die hier in bestaat: Daar is geen getuigenis in staat om een Wonder te staaven, ten zy de valschheid van dat getuigenisse wonderdaadiger zy, dan de zaak die het tragt te bevestigen.) op dit denkbeeldig of liever harssenschimmig Voorstel uitloopt: “daar is geen getuigenis, welk genoegzaam is ter bevestiging eens Wonderwerks, ten zy de valschheid van dat getuigenis min bewysbaar zy, dan het feit, welk hy tracht te bevestigen”.
Daar is nauwlyks kans om den Heer Hume met zich zelven te doen overeenstemmen. Men zou zeggen dat hy, na alle pogingen te hebben aangewend, om te toonen dat het ondoenlyk zy eenig bewys voor een Mirakel op te geeven, wel verre af zou wezen van de moogelykheid van een diergelyk Bewys toe te staan; en nogthans erkent hy dezelve duidelyk; zeggende: “Ik sta toe dat men Wonderwerken, of Schendigen van den gewoonen Loop der Natuur hebbenkan, die door een Menschelyk Getuigenisse beweezen konnen worden; hoewel ’t misschien onmogelyk is de zoodanigen in de Jaarboeken van ’t Menschelyk geslacht te vinden”. na deeze zyne erkentenisse, geeft hy een voorbeeld op van een wonderdaadig Geval, ’t gene op zulk een wyze getuigd was, dat men, zegt hy, niet kon weigeren het te gelooven. Zoo dat hy in deezer voegen zyn eigen ewys verzakt en duidelyk tegenspreekt; omdat hy het besluit of de gevolgtrekking, die hy ‘er uit opmaakt, weder verwerpt, te weten “dat een Wonderwerk, hoe sterk en wel het ook mag bevestigd zyn, echter nooit den minsten trap van waarschynlykheid of bewysbaarheid kan verkrygen”
Dus kant deeze Schryver zich niet allen, schoon op eene ongerymde Redeneerwyze, tegen de Wonderwerken in ’t gemeen, maar hy is te gelyk ook zeersterk vooringenomen tegen allen de zulken, welke den Godsdienst betreffen, Niets kan by hem eenig gewigt by zetten aan een getuigenis, ten voordeel van zoodanige wonderen gedaan; en indien Lieden van verstand naar hem willen luisteren, zullen ze zulk getuigenis zonder eenig onderzoek maar verwerpen, onder ’t glimpig voorwendzel, ’t gene zich ras genoeg voordoet; te weeten om dat de drift voor ’t wonderbaare, en de kracht van den Godsdienstigen iever komen te weeg brengen dat men blindelings, allerlei ongerymde verhaalen voor waar aanneemt; dewyl ze de oogen de genen die ‘er mede bezet zyn, betoveren en verblinden. maar de nieuwsgierighid, die allen Menschen van natuure eigen is, en waaruit deeze neigin voor ’t wonderbaare ontstaat, veroorzaakt geen sterker vooringenomenheid tegen de mirakelen, dan tegen alle andere buitengewoone zaaken; en hoeveelen van deeze laatsten gelooft men echter wel zonder eenigen den minsten twyfel ‘er tegen te maaken, wanneer ze ons in de natuurlyke Historie of in de Natuur- en Scheikunde en elders voorkomen; of als zy maar door een enkele getuigenisse bevestigd worden En wat ade Godsdienstige iever belangt, men staat gereedelyk toe de kracht en de uitwerkzels, die dezelve heeft op de inbeelding, maar dit maakt [532] zelfs een bewys tegen Mr. Hume, naardien het de baarblyklykheid dier wonderen betoogt, door welken eene leer bevestigd is, regelregt aangekant tegen zulke vooroordeelen, die deezen ongeregelden Godsdienst iever veroorzaakt hebben. Deeze aanmerking is, gelyk Mr. Hume, volgens zyne gronden, zelve belyden moet, van een zeer groot gewigt, en nogthans verwaardigt hy zich niet, om er de minste aandacht op te geven.
Wel verre dan, dat de drift voor ’t wonderbaare, en de kracht der Godsdienstige Neigingen, eene verdenking tegen de Wonderdaaden, die den Godsdienst betreffen, maaken zouden, zo levert dit hun onderwerp zelve een vooroordeel op ten behoeve van derzelver Waarheid. Want zoo de styfste en volslagenste Vrygeest of ongelovige niet logcchenen dat de onsterfelykheid der Ziele, ’t geloof in een toekomend leeven, de invloed van ons tegenwoordig gedrag op onzen Staat hier namaals, de eenheid en alle andere volmaaktheden van ’t Opperwezen, allen Leerstukken zyn, die niet alleen niets ongerymds bevatten; maar die zelfs zoo gewigtig als verheven zyn voor de Stervelingen; zoo kan hy ook niet ontkennen, dat het der Godlyke Wysheid en Goedheid overwaardig zy, op eene byzondere wyze tusschen beiden te komen, en den Loop der Natuure voor een poos op te schorten, om ons deeze groote, deeze heerlyke Waarheden ten klaarsten te doen kennen.”

DUUR: Cl. 1740-08-27
Assendelft, Dorothea van, widow of Willem Six
auction cat. private library
Catalogus. Van een uytnemende […]

versameling van nouvelles. Haarlem: Jan van

Lee, [1740]. 4°: [4] p.
Haarlem, GA 38 B 1.
CAT. 1200; MF. 2037
RECORD: 1564

“Nouvelles van den Jaaren 1574 tot 1700”

*****************************************

1754-11-05
Spinniker, Adriaan (1676-1754)
auction cat. private library
Catalogus librorum, manuscriptorum et

picturarum. [Collected by a Haarlem Mennonite

preacher and poet]. Haarlem: Jan Bosch,

[1754]. 8°: [2] 143 p.
Haarlem, SB 95 H 89 [ms. prices; some buyers’

names; p. 107-110 are lacking; added titles;

proceeds calculations].
CAT. 1263; MF. 2115-2117
RECORD: 1599

Uitsluitend Latijnse en Nederduitsche boeken,

wel tussen de vertalingen in octavo (3000+):

(m.u.v.: 20 franse octavo’s)

Barbeyracq – Verzameling van redvoeringen
Puffendorf
Boyle – Eind-oorzaken der Natuurlijke dingen
Fontenelle – Van veele Waerelden.
Machiavel – Historie van Florence
Temple – Historische Gedenkschriften en

“verscheide Tratctaten”
Puffendorf – Inleidingen tot d ehistorien /

twee delen
Fenelon – Bewijs dat God is x2 en

Zamenspraaken, Maximen der heiligen
Erasmus – Van de Tong
Steelde – De christen held
Potter – over ’t getal van 666
Herberts – Over Romeinen
Malebranche – Ontdekking der Waarheid

Smith – Verhandeling van het regenwater

Gevallen van Robinson Crsoe

Rabus

“Quakzalvern der Geleerden

Erasmus – gedenkwaardige Spreuken, lof der

zotheid

Pamela (4 deelen)
Clarise (2 deelen
Engelsche Leermeesteres

Satirsiche Robinson 11 deeelen.

Halley – Vershijnsels der Natuure verklaard

Milton Paradijs verlooren / in heldendicht

DUUUR: Cl. bruin kleessche en Zuidhollandsche

Arkadia
Zegepralende Vecht / vol platen.

“Historische Boeken, en Mengelwerken in

Octavo”

Republyken der Geleerden / van 1718-1730 en

1741
Boekzalen
Politieke weegschalen
Steele Spectator, Guardian, Snapper, Boekzaal

der Juffers
Boekzaal der

Van Effen – Misantroop
Puffendorf over ’s Menschen plicht uit de wet

der natuur.
— Christelijke religie in verlijking van ’t

Burgerlijk leeven

In geschreven letter:

H Leibnits Godsverdeediging 2 deelen
Reimanius Natuurlijke godsdienst
—-over de driften der dieren
Hofmanni
G. de Vries, Metaphysica

R Bradley – Wysgeerige verhandeling van de

werken der natuur

Hetsch/ Petsch wijsgeerige ver… bestr.

wereld
Moses Mendelszoon – Theidon
J. Lulofs

M. de Tontenailer redevoering over schijden

Werelden

************************

1756-05-03
Reeland, Jan
auction cat. private library
Catalogus bibliothecae. [Collected by a sheriff and secretary of Heemstede, Rietwijk, Rietwijkeroord; the prints and medals in the 2nd part of the catalogue were sold by Taco Jelgersma and Johannes (I) Enschedé]. Haarlem: Izaak Enschedé & Johannes (I) Enschedé & Michiel (II) van Leeuwen, [1756]. 8°: [2] 110 p.
Amsterdam, BVBBB Nv 240 [some ms. prices].
CAT. 217; MF. 379-380
RECORD: 1726
“Meest de Herladic & Genealogie betreffende, en van welke Verzameling mogelyk geen weêrga bekend is.
“In zyn Wel-Ed. Leven Schout en secretairs der Heerlykheden Heemstede, Rietwyk, Rietwykeroort &c.

Miscellanei in quarto:
Spinniker

Miscellanei in Octavo
-Verh Hol Maatsch. Wtenschappen
Witgeest natuurlyk toverboek

**********************

1757-11-29
Velzen, Pieter
auction cat. private library
Catalogus van een keurlyke party […] boeken. Haarlem: Michiel (II) van Leeuwen, [1757]. 8°: [2] 34 p.
Amsterdam, BVBBB Nv 247 [ms. prices].
CAT. 215; MF. 378
RECORD: 1746

Heraldische, genealogische, historische en andere boeken

Wolf, Descartes

Ook franse boeken:

La vie de obinson Crusoe
De Zweedse Robinson

Een paquet boekzaalen
Staat van Duitsland
Pufendorf- Staat des Duitschen Ryks

******************************

1759-10-23
Harde, Henricus & Arnold Penninck
auction cat. private library
Bibliotheca lectissima. [Harde was a Leiden schoolmaster; the books of Penninck, a Haarlem Doctor of Medicine, in the appendix]. Leiden: Cornelis de Pecker, 1759. 8°: [2] 58 28 p.
Amsterdam, BVBBB Nv 263.
CAT. 273; MF. 489-490
RECORD: 1771

“Auctores Gr. & Lat. Antiquarii Hist & Miscellanei in Folio”
“Livres Francois & Italiens, In Quarto:
The History and Antiquities of Windsor Castle, and the Royal Colledge and Chapel of St George. Withan accound of the Town and several Things besides with Cuts Eton 1749.
Locke, Essay Philosophiques Concern. L’Entendement Humain a Amst. 1755.
Van Acoudes Naamregister van Nederduitysche boekene.

Theologici in Octavo & Duod.
Hutcheson Philosophia Moralis, Rott. 1745
Smith Opuscula live septem Asiae Ecclesiae Epist de statu hodierno Ecclesaie Graecae & Inscript: Gr. Palmyrenorum, Rott, 1716
Thom A Kempis
Relandi Antiquitates Sacrae Veterum Hebraeorum (Uit. 1708)

Puffendorff – De officio Hominis & Civis fine Notis 1737 (c. n. Ottonis ed. opt / c. n. G. Carmichael Ult 1740)
Montesqui ‘Esprit des Loix 4 Voll a Lond. 1757
l’Esprit des Maximes, politiques, pour servir de suite a l’Esprit des loix par M. Montesquieu, 1758.

English and Italiens Boocks in Octavo & Duod.
Begint met Swift – a tale off a tub (llond 1734).

Bij de Nederdeutsche boeken:

Petsch
Temple, Aanmerkingen (rotterdam 1692)
Hobbes eerste beginselen van een burgerstaat
Barbbyrac verzameling van Redenvoeringen (leeuwaarden 1744)
Addison (Aloude gedenkpenningen)
Brieven van William Temple
De nederlandsche Patriot en voornaame staats gevalle van Eur
De Berlynse Wysgeer in drie delen
Philalethus Brieven en vervolg (amst 1712)
Hollandsche spektator
Alle de werken van Focquenbroks en Min in ’t Lazarushuis
J. Petsch. Geloofwaardigheid der Entrevene (ibid. 1750 Amst)
Holberg de Deense spectator of zedekundige vertogen
de la Serre het ondehoud der goede geesten op de Ijdelheden van de wereld.
Het verward Europa – sederd het afsterven van Kyzer Karel de Ksde Haarl 1744
Hubners Staatkundige historie met het vervolg (18 delen ) Leide 1733
Menzen Quakzalvern der Geleerden en Hamn door het Genootschap van de vrye Metschlaars (amst. 1739

Leven van den Lord Olivier Cromwel

laatstukjeje
“Medici & Miscell. in Octavo & Duodecimo

B. Bekker, betooverde Weereld

“By den Drukker Deses is kortelings Gedrukt (klein stukje om het lege blad te vullen)
Charlotte Summers

****************************

1762-10-04
Bergum van Nieuwenhuisen, J.I. van & Hermanus Hubert (c. 1684-1761) & G.C.D.
auction cat. private library
Catalogi duo librorum. [Van Bergum van Nieuwenhuisen was a town clerk of Haarlem, Hubert was a Meppel minister; in the 3rd appendix the books and instruments of G.C.D., a surgeon and obstetrician]. Leiden: Samuel (II) Luchtmans & Johannes Luchtmans, 1762. 8°: [2] 106 p.
Amsterdam, BVBBB Nv 294.
CAT. 304; MF. 530-531
RECORD: 1824

Traité philosophique des Loix Naturelles par Cumberland, avec des notes par Barbeyrac, Amst. 1744 [14]
Burlemaqui Droit Naturel & Politique, Gen. 1747. 2 voll.
Vatel Droit des Gens, a Leyde 1758.

*Theologici in Quarto (750_)
Vitringa x 6 in Apocalypsin, Fran
Observationes Sacrm, 1711
Observationes Sacro Libri tres, Leov. 1689
de Synagoga vetere Fran.
& H. A. Roell, de generatione Filii, ibid. 1689.

Thelologici in Octavo
Vitringa, Grotius, Calvini, G. de Vries,
G. Cocquii Anatome Hobbenianismi

EERSTE APPENDIX [70]
M. S. Merian, Beschrijving der Europeische en Surinaamsche insecten (Amst. 1730, 2

Cecceius de leer van het Verbond en Testament Gods (Midd. 1677)

Dolzeley – de redelykheid van ’t Schriftuur Geloof / Utr. 1695.
W Temple, verscheidene tractaten
Verhandeling van de Vrijheid in den Burgerstaat, Leyd. 1737
Ouvres en vers de l’Abbe de Villiers 1717

TWEEDE APPENDIX:

Marnix van St. Aldegonde – Roomsche Bijenkorf
Temple, Gedenkschriften van
deelen, 1 band met pl.)

*****************************

1770-09-25
Beekhoven de Wind, Janus van (1710-1770)
auction cat. private library
Bibliotheca selectissima. [Collected by a Haarlem Doctor of Medicine and Mennonite preacher]. (The art objects were sold by Vincent van der Vinne.) Haarlem: Jan Bosch, [1770]. 8°: [4] 124 p.
Middelburg, ZB 1113 F 7 [interleaved copy; ms. prices; proceeds calculations].
CAT. 556; MF. 899-901
RECORD: 1945

Nederduitsche boeken in Quarto

J. Locke – over de Romeinen / 1749 (naast Turretin en Scharf) (Berman over de Corinthen) Bekker over Daniel etc.

Nieuwentyts wereldbeschouwingen / gronden van Zekerheid
R. Smith – Samenstel der Optica

A spinniker

Thologi in Octavo:
J. Arminius de Praedestinatione, & alii Arminii Tractatus, 1613
—- Disputationes, 1610

Locke de Tolerantiea 1689
D. Heutius de situ Pardisi Terrestris (1694)

Rerum Ecclesiasticarum Scriptores, in Octavo & minori forma.

J. L. Moshemii Historia Ecclesiastica Novi Testamenti, 1726
—– Christ. Ant. Institut. 1737
Dissertationes ad Historiam Ecclesiasticam pertinentes, 2 vol 1732

Compdium van Jablonski en Turretini

(Spinoza) de jure Ecclesiasticorum 1665
Puffendorf de consensu & Dissensu protestantium 1645

T Bartholini x 25

Bij medici
“Cockburn de gonorrhea virulenta, 1717

historici allemaal uit de 17e op Velleji Paterculi historia romana, en Cantelius de Romana Republica 1797

Litteratores in Octavo:

H. Grotii x ca15

REgtsgeleerde en Staatkundige Boeken in Octavo en minder formaat.

Verhandeling over de Vryheid in den Burgerstaat 1726
Spiegel der waarheid / en Politique Reflexien van Staat
Haagsche Mercurius

Mengewlwerken in octavo, en minder formaat:

Schuit- en jagtpraatje 1757
De vrije metzelaar 1754
De engelsche Spectator 1725
De Guardiaan 1730
De Snapper 1733
De Philosooph
Swift Vertelsel van de ton 2 deelnen 1735
Pamela of beloonde Deugd 4 deelen 1742

Afgerond met een flink aantal portretten (ca 4oo?)

*****************************

1776-04-09
Enschede Jansz, Jan & Cornelis de Ville
auction cat. private library
Catalogus van een fraaije party welgeconditioneerde boeken. [Enschede Jansz was a merchant]. Haarlem: Johannes (I) Enschedé & Johannes (II) Enschedé & Jacobus Enschedé & Nicolaas Beets, [1776]. 8°: [2] 52 p.
The Hague, KB Verz. Cat. 36098 [interleaved copy].
CAT. 3207; MF. 5064-5065
RECORD: 4420

Boeken in Folio 58

Dictionnaire Universel de commerce, par Savary 3 Tomes, Paris 1748, in parysse banden
Jean le Clercq
P Kolbe, Beschrijving van de Kaap
Th. Birch, The Heads of Illustrious Persons of Great Birtain, with plates, of Houbraken, London 1743, gr. pap. ribbe band

Boeken in Quaorto 132 [9]

B. Nieuwentyd, Wereldbeschouwing
Nieuwentyd, Gronden van Zekerheid

De la Croix, Wereld Beschrijving 1705 (Amst

J. Le Clercq, Geschiedenissen der Vereenidgde Nederlanden Amst 1738

J. J. Scheuchzer, Johs heilige natuurkennis

in octavo (376)

B Bekker, over daniel 1688
B Beker – betoverde wereld 1691
J Newton – historie der aloude volkeren (Delft 1737
Woods Rogers, Reis na de Zuidzee (amst 1682

Brittanisch Rijk in Amerika
j. van Zanten, Miltons Paradijs verlooren Haalrmen 1728

Mozart, over de Viool
Hexham, English and Dutch dictionary, Rotterdam 1675
M de Montaigne Werken
Erasmus, Samenspraaken
De philosopheerende boer 1677

De Psalms of David, llonden 1740
Pseaumes de David, Neufchatel 1755 ongebonden
Fenelon, Bewijs dat god is
du Moulin, Vrede der ziele 1723
H. de Groot, Waarheid des Christelyken Godsdienst
Du Bourdieu Christelijke deugden 1725.
D van Avenhorn, Christelyke Verdraagzaamheid
Richard, verdediging er Mirakelen amst 1732
Zwarigheden der Studie der Heiligen schrifte

B. Bekker Over de Comeeten / Leeuw 1792 (schrijffoutje, moet 1692 zijn)
H. Durer, Stervens Gedachten
J. Hubner, Historische boekzaal 1741, 3 deelen

Heedendaagsche historie van Grootbrittannie 2 eelen / 4 stukken
vaderlandsche historie / 21 deelen compleet / half eng band
vaderlandsche historie verkort.

Description de la France, paris 1722
Description de Paris 1742
Sejour de Paris
Voyage de France
Liste des postes en france
memorial de paris
description de Versailles
foreigners guide through londen, fr and enl. Londen 1752.

Hubners geografie
Vaderlandsche letteroefenen
Kabinet der Konsten en Wetenschappen 1719.

Verhandelingn der Hollandsche maatschappij
Berliysnche Wysgeer Leiden 1755
Engelsche Spectator
de Guardiaan 1730-1734
De Patriot 1732
De Misantrope

J. Luiken Byekorf en 10 andere titels

Vondel

P le Clercq Huwlyks Mintafereel
Fockenbrock werken 1709
Nieuwe avantuuren van Don Quichot

H. de Groot, bewijs van gedsdienst

P rabus, boekzaal

Peyton Engelsche Spraak konst 1764
l’Art de Bien parler Franá§ois Amst. 1737
Jacson, English Orthographia, London
T Dyche, English Dictionary, London 1750
T Ydche, Guide to the English tongue, London 1751
The neat Duties of merchandizes. 1718

N. Machiavelli, Republyk
W. Temple, Inleiding tot historie van engeland, historische gedenkschriften, nagelaten schriften, verscheiden tractaatn, utrecht 1693, brieven ’s Hage, leven van W. temple, leiden 1736
Gevaren van Telemachus 1730

Fenelon, Samenspraaken der Dooden 1727, 2 deelen 1 band

in duodecimo

rijmen en psalmen
m. smith, over t’water, 1726

Overgeslagen boeken:

John Hill, History of Animals, Birds, Beasts, Fishes and Insects, london 1752
History of Fossils, with cuts, london 1748.
Weyerman, leven der schilders

in de vergeten boeken ook veel religieuze aengelse vertaalde titels
nog meer berlijnsche wijsgeer 4 deelen 1760

TWEEDE CATALOGUS

p du moulin, vrede der ziele 1705
g de vries
haarlems passie boek

puffendor inleiding ot de historien
w temple historische gedenkschriften
fockenbrocks werken

de volmaante keukenmeid
haagse mercurius
secratry van apollo
boere studeerkamer
jaarboeken van 174763 en 56-59
Vaderlandsche letter oeffeningen 1765-1766
de gekroonde mof
de dwaalend mof
pamela of beloonde Deugd 1751
J. Edwards, bericht

in duodecimo

fockenbroch’s werken, vergilius door vondel interest van europa

APPENDIX
boeken in folio

M merian, topographia gallice
J. C Weyerman gedichten
J. C. Weyerman, echo des werelds en vrolijke luchtleer
hollandse mercurius
verstandige hovenier

leven en caracter van W. Pitt
engelsche philosooph of historie van den heer cleveln=and, 3 deelen.
J hubner, ’s Zedkunde

ouvres de moliere
le commerce galant
amours ds dames
l’art de ne points’ennuyer.
Oeuvres spiritueelles

geveinsde quaker (quarto)

****************************************

1778-04-21
Heshusius, Albertus (1704-1771)
auction cat. private library
Bibliotheca Heshusiana. [Collected by a Haarlem minister]. (Sold by the Enschedé’s & Jan Bosch.) Haarlem: Johannes (I) Enschedé & Johannes (II) Enschedé & Jacobus Enschedé, 1778. 8°: [4] 243 p.
Amsterdam, BVBBB Nv 433 [ms. prices].
CAT. 393; MF. 649-651
RECORD: 2072

IN FOLIO

1200 latijnse boeken

kopje “Auctores veteres”

Werken van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde te Leiden / eerste en tweede deel

kopje “Chronologi & Historici ”

vnl: latijn, beetje nederduitsch, enkele franse

kopje “Philosophi, physici, historiae Naturalis, Scriptores, Medici.

De beginstelen der beschouwende Philosophie [89] uit de Latijnse taal overgezet

Malenbranche de inquirenda veritate libri VI. Genevae 1689. l. p.

(eerste deel 2500 boeken totaal)

IN OCTAVO (3117 boeken):

Onder het kopje Theologi & Commentatores * c. in Octavo

Hugo Grotius de eodem argumento Amst 1684
Cocceji God geleerdheid verdedigd door F. van Leenhof Amst 1684
Vitriniga aanleiding tot ’t rechte verstand van Ezechiels Tempel (Franck. 1687) 3 deelen
Th. Moore, onderzoek naar de natuur en oorzaake van onzes Zaligmaakers Ziels-angst in den Dof. Rott. 1659.

l ‘Esprit, Bedrieglykheid der menschlyke deugden / uit het Frans vertaald / Amst. 1716 [133]

Philologi & Crictici Sacri, in Quibus & Rabbini, & Linguaee Hebraeae, aliarumque Orientalium, Lexica, & Grammaticae, nec non Scriptores de antiquitatibus Hebraicis, ceteraumque Gentium Orientalium &c. &c.

Waarnemingen over het Oosten / it resisbeschrvingen / tot opheldering van de H. Schrift / uit het HOogDuits vertaald Utr 1774
Echte berichten van den akkerbouw (en van) de regeering der Oosterlingen. H. C. P aulsen 1762 / 1768

Mahomets Alcoran / Leiden

Kopje “Auctores Veteres Graeci Latinique.

Kopje Antiquarii, Critici, Numismatici, Emblematici, Miscellanei

A. Kluit Vindiciae art. grieks 1768 T.adR.
P. Rabus, Grieksche / Latynse / en Nederd. Vermaaklykheden der taal-kunde / Rott. 1692.

Thomae Mori Utopia, & alia opuscula . Basil. 1563. l. p.
Jac. Burckhardus de LL. in Germania fatis Hanov. 1713
Addisons Verhandeling over d’al-oude gedenk-penningen / uit ’t Eng. vertaald / 1727 / l. p.
De Erasmi Colloquia, cura Schrevelii. Lugd. B. 1664
D. Erasmi Quorela pacis (Argent. 1523)

Kopje “Chronologi, & Historici, tam Eccelsiastici, Quam Politici.

Veel latijn
beetje Nederduitsch

R. Baker, Chrohyk der Koningen van Engeland. Amst. 1685
W temple – Historise edenkschrfitenen Amst. 1693.
—- Miscelanea. Utr. 1695. l p
—– Inleiding tot de hist. v. Engeland / door Rabus, Rott. 1695.

Th. Hobbes. Leviathan Amst. 1667
(met gelijk daaronder
Politike Discoursen. Amst. 1662

H. Grotius, de jure belli ac pacis, cum notis J. F. Gronvii & J. Barbeyraci. Amst 1720.
(Nieuwe) gedenkschriften van den Baron van Pollnitz Amst 1735

Kopje “Philosophi, Physici, Historiae Naturalis, Scriptores & Ethici

Verhandeling van de hollandsche Maatschappy der Wetenschappen / Haarlem 1754 / 17777 / 17 deelen, 26 stukken

J. F. Helvetius de Physiognomia. Amst 1676
Jac. Bernouilli de gravitate aetheris
M. Smith Verhandeling van de geneezende krachten van ’t gemeene water / mater. Amst. 1726

R. Boyles Onderzoek wegens d’eind-oorzaaken der natuurlijke dingen / Amst 1688
School-boek der Weetenschappen / Leiden / 1766

Jo Lulofs introductio ad cognitionem atque usum utriusque globi. ibid. 1743
Philosophia Wolfiana e Graecis & Lat. auctoribus illustrata. Fracof. l. p.
Jo. Locke de intellectu humano. Lips. 1731
P.D. Huetius de inbecillittate mentis humanae. Amst 1738
Fr. Hutcheson Hilosophiae Moralis instiutio Compendatia Roterod. 1745.
Jo. Lulofs primae Lineae Theologiae Naturalis. Lugd. B. 1756
Jo.. Comenii Theologia Naturalis Amst 1661 l. p.

Henricus Morus de anima Roterod. 1677 l. p.
Th. Spizelii Scrutinium Atheismi. Aug. Vincd. 1663 l. p.
Idem de Atheismo eradicando ibid. 1669 (gelijk daaronder)
Richardi Benticiji Stuititia Atheismi, petaphraste Dan. Ern. Jablonski. Berol. 1696, lp
J. Tolandi Adeisidaemon, fiv titus livius a superstitione vindicatus, Hagae Com. 1708, l. p.
John Leland, Beschouwing van de voornaamste Schriften der Deisten Utr. 1765 – 1768
Leibnitz Proeven van Gods goedheid en wijsheid / uit ’t frans vertaald door Jo. Petsch Utr. 1764
S. Pufendorf, de geheele blicht der menschen. Utr. 1706.
F. Watsons Dierlyke waereld / uit het Engels vertaald door Cornelius Nozeman.
F. C Baumeisteri Institutiones Philosophiae rationalis, methodo Wolfii. Witeb. 17487, l. p.
Epitres Francoises des parsonnages illustrus & doctus a Mr. Joseph Juste de la Scala 1614
Brieven van verscheide vermaarde en geleerde mannen / J. Arminius, J. Uitenbogarad, Hugo de Groot, enz. Amst 1662 / l. p
Brieven en Leeven van den heere William temple ’s Hage 1700 / l. p.

“Poemata”

hdg
Erasmus
10x Jan Luyken (1708-1722)

“Historia Literaria.

Jo lelandi Commentarii de Scriptoribus Britannicis. Oxon. 1709, 2 vol. l. g.
bibliografieën
Th. Hobbesii Vita. 1681. Campanellae Vita 1722& La Vie de Mr. J. Ph. Baratier, per Mr. Formey. Utr. 1741. l. p.
Jacobi Burchardi Vindiciae Harmanni Bushii. Francof. 1719.

IN DUODECIMO: (868)

“HIstorici politici”

Machiavelli Historiae Florentinae Lugd. B. 1645, l. p.
S. Pufendorf introduction a l’historie de léEurope, traduite de l’original Allemand, par Claud Rouxel 1607

Philosophi, physici, historaiae naturalis Scriptores medici, ethici

Roberti Boyle x 12
Jonston
Bacon x 7/8
(allemaal in het latijn)

“De gedebaucheerde en betoverde koffy en thee waereld. Amst 1701

IN QUARTO:

librorum, serius & non suo loco, repertorum.

Libri serius repertik in Octavo.
IN OCTAVO

(relatief meer nieuwere werken)

A. Kluit vaticinium de Messia duce Mediob. 1774.
H. de Groot bewijs van den Godsdienst 1AMst 1770 – 2 deelen.
Brieven van eenige Jooden aan Voltaire. Amst. 1770 2 deelen.
H. van Alphen eenige leerstukken van de Porotest. Godsdienst verdedidgd Utrecht 1775.
Harwood, ’t geluk van een Godsdienstig leven. Haarl.. 1773.
Philalethes Vierbrieven aan . P Hoffstede Rotterd. 1770
S. Formey Proeve overhet Geluk 1768.

PAKKETTEN:

o.a. 8 pakketten met Boek-Zaalen van 1741-1777

1783-11-11
Sypesteyn, Cornelis Ascanius van (1723-1783)
auction cat. private library
Catalogus van een uitmuntende verzaameling welgeconditioneerde boeken. [Collected by a Haarlem magistrate, etc.]. (The books were sold by Cornelis van der Aa, the art objects by Vincent van der Vinne.) Haarlem: Cornelis van der Aa, 1783. 8°: [2] 72 p.
Haarlem, GA Archief Sypesteyn, nr. 3032 [interleaved copy; ms. prices; buyers’ names; added titles; proceeds calculations].
CAT. 1242; MF. 2082-2083
RECORD: 4077

Folio (241 werken in totaal)

[7]
132
Dictionaire Historique & Critique par P. Bayle, 4 tom 1730. in fr. banden.
[15]

Quarto (412 werken in totaal)

[15]
Burman / Newton i/h latijn
[16]
104 Nieuwentyt l’Existence de Dieu 1727. fr. b.
105 Locke l’Entendement Humain, 1729. fr. b.
106 l’Esprit des Loix, 2 tom. 1 vol. fr. b. 1749
107 Histoire Naturelle des Oiseaux peu communs & d’autres Animaux rares, par G. Edwards (als onderdeel van vierdelig kavel met Knorr en Schmiedel)
108 Encyclopedie ou Dictionnaire Universel Raisonné des Connoissances Humaines Yverdon 1770 Avec le Supplement ensemble 48 tomes. Waar van de 17 eerste deelen zyn gebonden in halve fr. banden onafgesneeden. (gekocht? door TVB voor 125 – , – )

[25]
358 Milton Paradys Verlooren / 1728. h. b.

Octavo ( werken in totaal)
[28]
de groot
puffendorf i/h latijn (paar uit 150 latijnse werken)
[31](voorbeeld van Nouveau Testament op eerste plek
154
[33]
228 l’Esprit des maximes politiques par Mr. Pequet, 1758.
[34]
(Ouvres plusminus 20, wo Fontenelle,
256 Le Fils naturel ou les Epreuves de la Vertu, 1757
267 La Fable des Abeilles, 1740, 1740. 4 tom. Walre f 3-30 –
[35]
274 La Ligue ou Henry le Grand, pëme Epique par Voltaire, 1723. b.b.

277 l’Orphelin de la Chine. Tancrede. Epitre du Diable Reponse a l’Epitre & precis e l’Ecclesiastique & du Cansique des Cantiques, par Voltaire 5 parties.
Acajou & Zerphil, Conte
Neraïr & Melhoë Conte ou Histoire, 2 tom. 1 vol.
282 Ouvres du Philosophe de Sans-Souci, 1760
283 l’Anti Sans-Souci ou la Folie des Nouv. Philosophes, 1760
290 Les Moeurs ibid. 1751 (Londres)
296 L’Ecole de l’homme 1752

[36]
311 les avantures de robinson Crosoe, 1727. 3tom. fr. b.
315 Ouvres diverses de R. Steele, 1715. fr b
316 Ouvres du philosophe Bien-faisant , 1764. 2 tom. fr. b.
317 Ouvres divers du sr. D*** 1713
319 Lettres Ecrites par Mr. de Voltaire, 1735, h. b.
322 l’Esprit des Journaux Anglois.

323 Dialogues des morts & autres ouvres diverses de Mr. Fontenelle, 1716. 2 vol. h. b.
Histoire du Ciel
332 Cours Abrégé de la Philosophie Wolfienne, 1747. 2 om. 3 vol.

333 Principes de la Philosophie Morale, 1711. fr. b.
334 Locke l’Education des Enfans par Coste, 173
336 Questions sur l’Encyclopedie, 1771. 9 vol.
337 J. de Catanaeus essais sur l’Esprit des Loix, 1752
[37]
338 Dissertation sur la Liberté de l’Homme, 1760
345 Dictionnaire Philosophique Portatif, 1764 <---- voltaire, verboden ergens?) nl boeken: mosheim, [38] Gellert Leland (nuttigheid en noodzaaklkh. der Chr. openbaaring) [39] Petsch 405 Puffendorf over des Menschen Plicht / 1706 h. b. 407 Fenelon bewys dat God is / 1715 h. b. hdgroot waarh. van den hristel. 409 spiegel der waarheid 1739 h. b. 417 Verhandelingen over de Verdraagzaamheid / 1734 425 Petsch over de beste Wereld / 1736 430 P. Moulin Vreede der Ziele /1755. h. v. bis (?) [40] meer Mosheim 466 J. Locke Brief over de Verdraagzaamheid / 1742 509 pleidooi tegen de Post van den Nederrijn 510 Wagenaars Vad Hist (75 gulden), C.or. V S. 512 Hedendaagsche historie (63 gulden) [43] Ontwerpen van de Unie van Utrecht / door Mr. S. P van der Spiegel 1778. P. Paulus Verklaring der Unie van Utrecht / 4 deelen , 5333 nu der Stadhouderlyke regeering / 1775, 534 Zeelands recht tot een hooge schoole 1775 537 Raynal Historie van 't Stadhouderschap 1749 <---- ook wel eens verboden toch? 524 Intrest van Holland / 1662 545 Apologie voor de alaude Holl . Regeering / 1770 [44] 546 Politieke Discourssen / 1662 h. b. Intrest van Holland en Apologie tegen de Stadhouderlyke Regeering / 1662 h. b. 549 Verhandeling over de Vrijheid in den Burgerstaat / 1740. h. b. 551 Vertoog over de Aloudheid van Holland / 1737 <---- ancient constitution-esque? 561 Zillesen over den Koophandel / 5 deelen 1781 [45] Puffendorf (inleiding tot dde histoorien met het vervorlg. Hubner, Temple, historie gedenkschriften [46] andere werelt gesprekken 100 in hoornen band 34 gulden, gekocht door martens gebleven bij mf 2083

1783-10-28
Ravens, Caspar Jacob
auction cat. private library
Catalogus van eene uytmuntende verzaameling […] boeken. [Collected by a Haarlem magistrate]. Haarlem: Jacob Tijdgaat, [1783]. 8°: [2] 58 p.
Amsterdam, BVBBB Nv 470.
CAT. 473; MF. 792
RECORD: 2137

Veel boeken over heraldiek

In Folio (235 werken in totaal)

224 Furetiére Dictionnaire Universel des Sciences & des arts, a la Haye 1727. 4 vol. h.e. b. [14]
234 van Idsinga Zedig en Vrymoedig Onderzoek / Gron. 1777

In Quarto (277 werken in totaal)

16. Weyerman historie des Pausdoms / Amst. 1728. 3 deelen.
17. Bower Historie der Pausen / met de Verdeediging / 8 deelen / Amst. 1761. h.e. b. [16]

112 De Vattel le droit des gens, ou Principes de la oi naturelle, 2 tom. a Leid. 1758 [20]

167 Brieven van den heer Johan de Witt 1723 [24]

173 Politicque Verhandelingen / 2 deelen / h. e. b. [24]

hmm….zegt weinig, bovendien is discourses vaker vertaald als

Hubners Staetkundig Woordenboek of Kourantentolk / 2 deelen / Leyd. 1748. in 1 nette fr. b. [27]

De Praet-vaer en Zeden-meester (utr. 1773)
De examinator of Hollandsche Zeedenmeester (Leyd. 1731 h.e.b.)
[30]

In Octavo (in totaal 549):

[31]
7 Burnet Uittreksels uit de Rede-voeringen van Boyle, ter verdediging van den Godsdienst / 2 deelen / Dortr. 1753.
13 Young Nagt-gedagten / Amst. 1766. 2 deelen.
15 Bareuth Wederlegging der Deïsten en Vry-geesten / Rott 1767
20 Du Moulin Vreede der Ziele / Amst. 1700 h.b.
(juridici)
[33]
51 Montesquieu over den aart der Wetten / Amst. 1771. 4 deelen.
57 Barbeyrac Verzameling van Reede-voeringen / Leeuw 1744.
(politici & miscellanei)
[39]
169 Boyer the Royal Dictionary Abridged in two parts. I. Frensch and English II English and Frensch, Lond. 1751 fr. b.
175 De Europische Staat-waarzegger / Amst.. 1742. h. b.
176 Hobbes eerste Beginselen van een Burgerstaat / Amst. 1675. fr. b.
[40]
Temple Historische Gedenkschriften / Amst 1693. 2 deelen / 1 fr. b.
180. _____ Tractaten / staatkundige en andere / Utr. 1695. 2 deelen / 1 fr. b.

[40]
226 Vryheid in den Burgerstaat / Leyd. 1737. fr. b.
230 Crispeel Politique Reflectien van Staat / Utr. 1739. h. e. b.
231 Spiegel der Waarheid / Hard. 1739.
Nouvelles van 1742, 1747, 1748, 156.
239 Hollandschen Patriot / 20 stukken / h. e. b.
[43]
240 Jagt en Schuite-praatje over de Vryheid in den urger-staat / Leeuw
[44]
280 van de Spiegel Ontwerpen van de Unie van Utr. Goes 1778
281 _____ Bundel van onuitgegeeven stukken der historie van de Unie / Goes 1780

veel boeken over het stadhouderschap

[46] Vaderlandsche historie / beginnende van 1752. tot 1768. 4 stukken / Amst. 1781.
312. Hollandsch Rykdom / Leyd. 1780. 4 deelen.

[47]
339 Boekzaal der leesgierigen / Leyd. 1767. 2 deelen.
[48]
356 Dictionnaire d’Anecdotes, 2 tom. Amst. 1767
359
Some letters containing Zwitzerland, Italy of Germany, Rott. 1687.
360 Bradley Wysgeerige Verhandeling van de Werken der natuur / Amst 1744. fr. b. vol pl.
364 Esprit de Bedriegelykheid der menschelyke deugden / Amst. 1716. fr. b.
[49]
375 Oprechte Haagsche Mercuur / Utr. 1745.
381 Th. Morus het onbekend Eiland Utopia ontdekt / Amst. 1700.
[50]
393 Bradley Almanach der Hoveniers / Amst 1745
399 Marin Methode Familiaire, Amst. 1717
400 a Guide to the English tongue, Lond. 1741.
401 Instruction in the Spelling and pronouncing the Englisch tongue, Rott. 1747.
402. a Grammar of the English tongue, Lond.
[51] Brieven van Portugeesche en Hoog-duitsche Jooden / Amst. 1770
419 bedenkingen over de brieven der jooden.
432 Tydeman Redenvoering over de Weelde.
[52]
451 Brieven over de tegenwoordige Tydsomstandigheeden 1779
452 Rousset Verhaal van de Staats-verisseling / Amst. 1747
453 Wyerman den Steen der Wyzen / Utr. 1739.
[53]
460 De Heer de Voltaire door zich zelven afgeschildert / Leyd. 1780.
471 Engelands Godsdienst en Vryheid / hersteld den Prins van Oranje / Amst. 1689. fr. b. met pl. (over de Glor. Rev, duh)
[54]
490 Erasmus Lof der Zotheid / ib [amst] 1676

alle stukken uit één debat!

495 Belisarius van Marmontel / Amst. 1778. met plaaten.
496 _________ veroordeelt / door P. Hofstede, Rott. 1769.
497 Vier Brieven over de beoordeling van de heer Hofstede, Amst. 1770.
498 Briev aan den Scryver der vier brieven / Rott 1770.
499 Marmontel verdedigt tegen Hofstede, s’Hage 1770
500 Berigt wegens de hoogduitsche Vertaling des Werks / Amst. 1770
501 Onpartydige Gedagten over denelisarius, Rott. 1770.
502 Brief van de heer Hofstede over de aantekening in zyne Verdediging / Rott. 1769.
[55]
Staat des Geschils over den Belisarius tusschen de heeren Hofstede en Nozeman.
504 Hofstede beoordeling van den Belisarius met betrekking tot Socrates, tegen den heer Nozeman, Rott. 1769.
505 Socrates Eer gehandhaaft / door Nozeman, 2 stukken / Rott. 1769. Leyd. 1770.
506 Zimmerman de voortreffelykheid des Christ. Godsdienst / vergeleken met de Philosophie van Socrates, Rott. 1770.
507 van Beveland brief aan den heer Alethophilus,
508 Aanmerkingen van Nozeman op ’t aanhangzel van Hofstede, Leyd. 1770.
509 van Hoven van Hoven. Socrates schande nader ontdekt / Cam. 1770
510 Antwoord van den Here Hofstede tegen Nozeman, s’Hage.

(hierna ook nog een paar werken over de contra/remonstranten -geschillen)

[56]
533 Enkele stukken tegen den heer van Goens
534 Witherspoon Aftekening van ’t gedrag der kerkelyken / Utr. 1766.