Denkend aan Hume in Holland

1783-10-28
Ravens, Caspar Jacob
auction cat. private library
Catalogus van eene uytmuntende verzaameling […] boeken. [Collected by a Haarlem magistrate]. Haarlem: Jacob Tijdgaat, [1783]. 8°: [2] 58 p.
Amsterdam, BVBBB Nv 470.
CAT. 473; MF. 792
RECORD: 2137

Veel boeken over heraldiek

In Folio (235 werken in totaal)

224 Furetiére Dictionnaire Universel des Sciences & des arts, a la Haye 1727. 4 vol. h.e. b. [14]
234 van Idsinga Zedig en Vrymoedig Onderzoek / Gron. 1777

In Quarto (277 werken in totaal)

16. Weyerman historie des Pausdoms / Amst. 1728. 3 deelen.
17. Bower Historie der Pausen / met de Verdeediging / 8 deelen / Amst. 1761. h.e. b. [16]

112 De Vattel le droit des gens, ou Principes de la oi naturelle, 2 tom. a Leid. 1758 [20]

167 Brieven van den heer Johan de Witt 1723 [24]

173 Politicque Verhandelingen / 2 deelen / h. e. b. [24]

hmm….zegt weinig, bovendien is discourses vaker vertaald als

Hubners Staetkundig Woordenboek of Kourantentolk / 2 deelen / Leyd. 1748. in 1 nette fr. b. [27]

De Praet-vaer en Zeden-meester (utr. 1773)
De examinator of Hollandsche Zeedenmeester (Leyd. 1731 h.e.b.)
[30]

In Octavo (in totaal 549):

[31]
7 Burnet Uittreksels uit de Rede-voeringen van Boyle, ter verdediging van den Godsdienst / 2 deelen / Dortr. 1753.
13 Young Nagt-gedagten / Amst. 1766. 2 deelen.
15 Bareuth Wederlegging der Deïsten en Vry-geesten / Rott 1767
20 Du Moulin Vreede der Ziele / Amst. 1700 h.b.
(juridici)
[33]
51 Montesquieu over den aart der Wetten / Amst. 1771. 4 deelen.
57 Barbeyrac Verzameling van Reede-voeringen / Leeuw 1744.
(politici & miscellanei)
[39]
169 Boyer the Royal Dictionary Abridged in two parts. I. Frensch and English II English and Frensch, Lond. 1751 fr. b.
175 De Europische Staat-waarzegger / Amst.. 1742. h. b.
176 Hobbes eerste Beginselen van een Burgerstaat / Amst. 1675. fr. b.
[40]
Temple Historische Gedenkschriften / Amst 1693. 2 deelen / 1 fr. b.
180. _____ Tractaten / staatkundige en andere / Utr. 1695. 2 deelen / 1 fr. b.

[40]
226 Vryheid in den Burgerstaat / Leyd. 1737. fr. b.
230 Crispeel Politique Reflectien van Staat / Utr. 1739. h. e. b.
231 Spiegel der Waarheid / Hard. 1739.
Nouvelles van 1742, 1747, 1748, 156.
239 Hollandschen Patriot / 20 stukken / h. e. b.
[43]
240 Jagt en Schuite-praatje over de Vryheid in den urger-staat / Leeuw
[44]
280 van de Spiegel Ontwerpen van de Unie van Utr. Goes 1778
281 _____ Bundel van onuitgegeeven stukken der historie van de Unie / Goes 1780

veel boeken over het stadhouderschap

[46] Vaderlandsche historie / beginnende van 1752. tot 1768. 4 stukken / Amst. 1781.
312. Hollandsch Rykdom / Leyd. 1780. 4 deelen.

[47]
339 Boekzaal der leesgierigen / Leyd. 1767. 2 deelen.
[48]
356 Dictionnaire d’Anecdotes, 2 tom. Amst. 1767
359
Some letters containing Zwitzerland, Italy of Germany, Rott. 1687.
360 Bradley Wysgeerige Verhandeling van de Werken der natuur / Amst 1744. fr. b. vol pl.
364 Esprit de Bedriegelykheid der menschelyke deugden / Amst. 1716. fr. b.
[49]
375 Oprechte Haagsche Mercuur / Utr. 1745.
381 Th. Morus het onbekend Eiland Utopia ontdekt / Amst. 1700.
[50]
393 Bradley Almanach der Hoveniers / Amst 1745
399 Marin Methode Familiaire, Amst. 1717
400 a Guide to the English tongue, Lond. 1741.
401 Instruction in the Spelling and pronouncing the Englisch tongue, Rott. 1747.
402. a Grammar of the English tongue, Lond.
[51] Brieven van Portugeesche en Hoog-duitsche Jooden / Amst. 1770
419 bedenkingen over de brieven der jooden.
432 Tydeman Redenvoering over de Weelde.
[52]
451 Brieven over de tegenwoordige Tydsomstandigheeden 1779
452 Rousset Verhaal van de Staats-verisseling / Amst. 1747
453 Wyerman den Steen der Wyzen / Utr. 1739.
[53]
460 De Heer de Voltaire door zich zelven afgeschildert / Leyd. 1780.
471 Engelands Godsdienst en Vryheid / hersteld den Prins van Oranje / Amst. 1689. fr. b. met pl. (over de Glor. Rev, duh)
[54]
490 Erasmus Lof der Zotheid / ib [amst] 1676

alle stukken uit één debat!

495 Belisarius van Marmontel / Amst. 1778. met plaaten.
496 _________ veroordeelt / door P. Hofstede, Rott. 1769.
497 Vier Brieven over de beoordeling van de heer Hofstede, Amst. 1770.
498 Briev aan den Scryver der vier brieven / Rott 1770.
499 Marmontel verdedigt tegen Hofstede, s’Hage 1770
500 Berigt wegens de hoogduitsche Vertaling des Werks / Amst. 1770
501 Onpartydige Gedagten over denelisarius, Rott. 1770.
502 Brief van de heer Hofstede over de aantekening in zyne Verdediging / Rott. 1769.
[55]
Staat des Geschils over den Belisarius tusschen de heeren Hofstede en Nozeman.
504 Hofstede beoordeling van den Belisarius met betrekking tot Socrates, tegen den heer Nozeman, Rott. 1769.
505 Socrates Eer gehandhaaft / door Nozeman, 2 stukken / Rott. 1769. Leyd. 1770.
506 Zimmerman de voortreffelykheid des Christ. Godsdienst / vergeleken met de Philosophie van Socrates, Rott. 1770.
507 van Beveland brief aan den heer Alethophilus,
508 Aanmerkingen van Nozeman op ’t aanhangzel van Hofstede, Leyd. 1770.
509 van Hoven van Hoven. Socrates schande nader ontdekt / Cam. 1770
510 Antwoord van den Here Hofstede tegen Nozeman, s’Hage.

(hierna ook nog een paar werken over de contra/remonstranten -geschillen)

[56]
533 Enkele stukken tegen den heer van Goens
534 Witherspoon Aftekening van ’t gedrag der kerkelyken / Utr. 1766.

1782-05-27
Le Leu de Wilhem, Paulus
auction cat. private library
Catalogus librorum. [Collected by a Haarlem magistrate]. The Hague: Johannes (I) Gaillard, [1782]. 8°: [4] 176 [= 178] p.
Amsterdam, BVBBB Nv 460.
CAT. 422; MF. 696-698
RECORD: 2122

De verzameling werd in vijf delen geveild, op 27-31 mei 1782.

27 mei:

Libri Theol. in Folio 48 werken, wo 25 Latijn en Frnans, 6 engels rest nl

Juridici & Politici &c. in Folio. 92 werken, veel latijn, laatste ca30 nl.

les oeuvres de m. jean bacquet, augmentées des plusieur Questions, decisions & arrets des cours Souveraines de France, par Claude de Ferriere & Cl. Jozeph de Ferriere, a Lyon 1744. 2 vol. en veau propre [8]

Philosophici, Mathematici & Artes, Medici, Anatomici, Chirurgici, &c. in Folio. nr 141 tot 155

Historia Naturalis & c. in Folio 156 tot 186

M.S. Merian, de Europische Insecten / Amst 1730, vol platen atlas formaat
…. Doorterinig en verandering der Surinaamsche Insecten / Amst 1730 vol pl. atlas formaat [14]

Architectura, Pictura, …. v.a. 187
Antiquarii & Numismatici, &c. in Folio va 204

Geographici, Chronologici, Historiae Recentiores, Vita Virorum Illustrium &c. in Folio va 223
245. Historoire d’Angleterre, d’Ecose & d’Irlande, par Mr. de Larrey, Ross. 1697. 4 vol. grand pap. plein des tres belles fig. par Adr. van der Werff, en veau propr. [21]

258 Rekenkundige Tafelen van Hubner Leyde 1732.

Historia Belgica, sive Germaniae Inferiores, &c in Folio. va 259
Historia Regionem extra Europ. & Itineraria &c. in Folio. va 328
335 Kolbe over de Kaap 1727 [27]

AUthores Graecae & Latinae, Orateres & Rethetores, Poëtae Veteres & Recentiores, &c. in Folio. va 337
Philologici…. va 383
Grammatici & Lexiographici in folio va 406
416. Dictionaire Historique, ou Memoires Critiques & Litteraires par Posper Marchand, Haye 1758. 2 vol.
418. Dictionaire Historique & Critique, par Mr. P. Bayle, a Rotterd. chez M. Bohn 1720 IV vol meilleure Edition avec des Cartons &c. en tout compl. en veau propre Exmpl. magnifiq.
Academici & Blibilthecarii, in folio va 426.

Libri Theol. in Quarto v.a 1-117
Juridici & Politici &c in Quarto va 118.
209. INstitution de Droit de la nature & des Gens, par C: L: de Wolff, avec des Notes par E. Luzac, Leyde 1772
210 Le Droit de lat Nature & des Gens, ou Systeme general des principes les plus Importans de la Morale, de la Jurisprudence & de la Politique, par le Baron de Puffen-dorf, Traduit de Latin, par J. Barbeyrac, Amst. 1734. 2 vol.: in velin cordé.
211 Le Droit de la Nature & des Gens par le Baron de Puffendorf, Traduit par J. Barbeyrac, Amst 1734. 2 vol: en veau propr.
212 Les Loix de la Nature, Expliquées par R. Cumberland, traduit par Barbeyrac. Leyde 1757
213 Principes du Droit Naturel, par J: J. Burlamaqui, Genev. 1747 2 tom. 1 vol: en veau.
214 Le Droit de la Guerre & de la Paix, par H Grotius. Traduit par Jean Barbeyrac, Amst. 1724 2 tom. 1 vol: en velin cordé (en een nieuwe editie hiervan uit 1759 = 216)
221 Institutions Politiques par Mr. le Baron de Bielfeld, Haye & Leyde 1760-1772. 3 vol.
223 Oeuvres de Monsieur de Montesquieu Nouvelle Edition Amst. 1758. 3 vol: demi relj. non vogné
[46. eerste twee 45]

227 Discourses Concerning Gouvernements, by Algernon Sydney, with his Letters Trial Apology and Some Memoirs of his Life, London 1763 [47]

Philosophici, Mathematici & Artes…. in Quarto v.a 307
Boyle, Tydeman, Descartes, Newton [52]
344 Oeuvres Philosophiques de feu Mr. de Leibnitz. Amst 1765 [53]
349 Encyclopédie ou Dictionnaire Universel Raisonné des Connoissances Humaines, par M: de Felice, Yverdon 1770-1775 XLII vol. demi vel. non vogné. (plus supplement VI vol. [54]

362 Observations on the Means of Exiting a Spirit of National Industry Chiefly intende to promete [sic] the Agriculture, Commerce, Manufactures and Fisheries of Scotland, by J. Anderson, Edinb. 1777 [55]
365. B. Bekkers, betoverde Weereld Amst 1691. 4 deelen in een hoorne band [55]

367 J. Lulofs, Inleyding tot eene Natuur en Wiskundige Beschouwinge des Aardkloots / Leyde 1750 met ’s Mans Pourtrait halve band onafgesneden.
A Hulshoff over den grontslage en wetgevende macht / Leyde 1765

[56]
377
Verhandelingen van het Stolpiaansch legaat / J. Fontaine, Oplossing (.. welk gewigt men in het betoog van Goos Hauweezen ten stellen hebben / Leyde 1776. (2e x het legaat)

387. J: J: Ferguson, Tafelen / Hage 1675 halve band.

Historia Naturalis &c in Quarto va 389
[57] Burmanni, Boerhaave, Nieuwentyt, Bertrand, Musschenbroek,

Architectura, Pictura… in Quarto va 423
Weyerman over Kunstschilders 1729 [60]
Antiquari…. in Quarto va 432
Geographici, Chronologici, Historiae Recentiores, Vitae Virorum Illustirum &c in Quarto va 457
[62]
470 La Historia d’Italia di M. Francesco Guicciardini, in Venet. 1616 perg.
[63]
483 Remaques Historiques & Critiques sur l’Histoire d’Anglettere de Rapin Thoyras, par Mr. N Tindal, Haye 1733. 2 vol.
The History of the Life and Reign of Philip King of Macedon, the father of Alexander, by T. Leland. Lond 1758. with Effig. 2 tom. 1 vol. frensch binding nitly.
486 The Historie of the Reign of the Emperor Charles V. Will. Robertson, London 1769, 3 vol ; eng. bind.
[64]
487. The Life of Erasmus London printed for J: Whiston, and B: White, 1758, whi Effig. frensch binding nitly.
488 P: de la Croix, algemeene Weereld-Beschryving vermeerdert door de Vries, met naauwkeurige Landkaarten en Platen / Amst 1705, 3 deelen ribbe banden GROOT PAPIER, Schoon Exempl.
489. K. Van Westerbaan, algemeene Historie van het Begin der Weereld af tot den teegenwoordigen tyd toe / Utrecht 1741-1755. 19 deelen met platen GROOT PAPIER, ingenaayt onafgesneden.
490 Arch. Bower, Historie der Pausen / met de Verdediging van Bower, Amst. 1761 – 1768. VIII deelen groot Papier in 7 nette france banden / schoon ex.
495. Historisch Verhaal van het kronen der koningen van Engeland / Amst. 1727 met platen.

Historia Beligca, sive Germaniae Inferiores &c. in Quarto va 496
502 Grotius over de oude rep. batavic.

Historia Reigionum extra Europam & Iteineraria &c. in Quarto va 552
AUthores Graecae & Latinae, Orateres & Rethetores, Poëtae Veteres & Recentiores, &c. in Quarto. va 566
[72]
Duym, Heinsius, Pc Hooft, Hondius
[73]
Vondel x8
[74]
Huygens Antionides van der Goes, Lambrechts, Rotgans, de haas,
[75]
Poot,, Boon, x 2, Huydecoper, Spinnnekers leerzame Zinnebeelden 1744,

Philologici…. va 672

Grammatici & Lexiographici &c. in Quarto. va 723
Academici * Bibliothecarii, & c. in Qurto. va 745-761

OCTAVO: theologici & historia eclesiastica, &c. in Octavo & minori forma 1-

[86]
108 Le Heros Chrétien, par R. Steele, Haye 1729
116 Nouveaux Dialogues des Morts, par Fontenelle, Haye 1724 en velin.
119 Devotions Raisonnables & Chretiennes a l’usage de tome les Fidelles, par Mr. Formey, Berlin 1770
120 Le Triomphe de l’Evidence, par Mr. Formey, Berlin 1756 2 tom. 1 vol.
122 Dialogues des Morts, par de Joncourt, Haye 1760
[89]
174 The Canon of the New Testament Vindicatet, in answer to the Objections of J. Toland, in his Amynotr, by Richardson, London 1719
178 A view of the principal Deistical Writers &c &c. by J. Leland, London 1754-1756 with Supplement 3 vol.
179 A Dissertation on Miracles, y H. Farmer, London 1771 engl. bind.
Cray on Jesus Christ
King on the origin of Evil
Alethia or a general System of Moral Turths and Naturel Religoin by murray 47 eng bind
186 An Essay on the Nature and Immutability of Truth, by J: Beattie, Edinburgh 17(?)0 eng. bind.
188 An Appeal to common Sense in behalf or Religion by James Oswald, Lond. 1768. 2 vol.
[90]
189 An Examination of Dr. Reids Inquiry in to the Human Mind on the principles of Common Sense, by J: Priestley, Lond. 1774.
190 An Inquiry in to the Human Mind, of the principles of Common Sense, by T: Reid, Edinburgh 1765
192 Chearful Thoughts on the Happiness of a Religion Life, by E: Harwood
194 Essays on several Divine and Moral Subjects, by W: Richardson, Lond 1756.
“The evidence of the Resurrection “(1744)
“The credibility of the Gospel history, or the facts Ocasionally mention’d in the New Testament”
201 The evidence of Christianity deduced from facts, &c. &c. by W: Worthington, London 1769 2 vol. eng. bind.
“The truth, inspiration and Usefulness of the Scripture… bennet 1730

[91]
209 An Essay concerning Rational notions, to which is added the Proof of a God, London 1733
211 A defence of Natural and Revealed Reliogion Bing an Abridgment of the Sermons, by R: Boyle, Dublin 1737. 4 vol
212 A Sermon preached Before the Society in Scotland for propagating Christian Knowledge, by G: Campbell, Edinburg 1777
(en nog meer sermons van Clarke en Boyle en Hurd and Hallifax, Blair, Fordyce, John Orr)
(nederduits ->)
[93] Taylor vertaald
[94] Sherlock
284 E: Young, Nachtgedachten over het Leeven / den Dood en de Onsterfelykheid der Zielen / Amst 1766. 2 deelen.
[95]
295 J: Edwards, bepaald en Naauwkeurig onderzoek van de thans heerschende Denkbeelden over de Vryheid van den Wil / Her 1774
298 J: L: Mosheim, Heylige Leerredenen over gewigtige Waarheden aangaande de Leere van Christus / AMst 1763. 2de tot 6de deel.
321 J: F: Martinet, Kerkelyke geschiedenis der Waldensen / Amst 1765.

Juridici & Politici, & c. in Octavo & minori forma va 328
printje
Philosophici, Mathematici & Artes, Medici, Anatomici, Chirurgic, &c. in Octavo & minori forma. fa 488
printjes
historia Naturalis,k &c. in Octavo & minori forma va681
[114]
697 Encyclopedie Economique, ou Systeme General d’Oeconomie Rustique, Domestique Q Politique, Yverdon 1770-1771 XVI vo.
[115]
715 Essays Relating to Agriculture and Rural Affairs, by James Anderson. Edinburgh 1777. 2 vol. with cuts.
716 Wygeerige Bespiegelingen / of Schilderingen uyt het ryk der natur en Zeeden toegepast op de twaalf maanden des Jaars in navolging van den beroemden Hervey, Amst. 4 deelen met plaaen
717 De Hollandsche Wysgeer Amst. 1759 – 1763 VI deelen vol platen en eenige afgezette platen, in 3 neete hoorne banden / schoon Exempl.
[116] J: F: Martinet, Katechismus der Natuur / Amst. 1777 – 1779 EERSTE DRUK , IV deelen GROOT PAPIER, met platen, benevens alle nader uytgekomen platen, extra schoone drukken, uitmeuntent Exemp.

Architectura, Pictura …. in Octavo & minori format va 733
Antiquarii & Numismatici &c in Octavo & minori forma va 769
Geographici, Chronologici, Historia Recentiores, Vitae Virorum Illustrium, &c. in Octavo & min. forma. va 791.
[121]
Nieupoort, Historia Reipublica & Imperi Romanorum, Traject. 1723. 2 vol.
[122]
817 Dictionanaire Geographique Portatif, par Mr. Voslgen. Haye 1748 en veau
823 Abrégé de l’Historire Universelle a l’usage de la Famille Royale de Prsse, par Formey, Paris 1755.
[123]
825 Abregé de l’Histoire Universelle depuis Charlemgange jusques a Charles Quint par Voltaire Haye 1753 3 vol.
Principes de l’Histoire, par de junevel, Paris 1733.
Discours sur le Histoire Universelle, par J: B: Bossuet, 1707. 2 tom … vol; en velin
printjes
Historia Belgica, Sive Germaniae…. va 935
[130]
982 J: Wagneaar, Vaderlandsche Historie / hervattende de Geschiedenissen der nu Vereenigde Nederlanden / Amst. 1740 enz. 21 deelen met platen NB manq 5de 9de 11 tot 15 deel.
983. Aanhangsel tot de Vaderlandsche historie van J: Wageneara, door J: H: Hering Amst. 1780
[132]
1005 Nederlandsche Jaarboeken (knip)…. 1747-1778 64 deelen in halve banden onafgesneden NB manq Bijvoegsels en Register
[133]
L.P: van der Spiegel, ontwerp van de Unie van Utrecht / Goes 1778
[135]
1060 De vaderlander in 209 vertogen / Amst. 1776 4 delen
[136]
1075 Verhandeling van de Vryheid in den Burgerstaat / Leyde 1737 hoorne band
1076 Vrijmoedige Bedenkingen over de Vrijheid in den Burgerstaat / Amst 1738 hoorne band.
1077 Aanhangsel van de Vrymoedige Bedenkingen over de Vryheid in den burgerstaat / Amst 1739.

[137]
Historia Regiones…. itineraria … minori forma va 1089
[139]
1122 W. Robertson, Geschiedenis van Amerika / Amst. 1778 4 deelen nette halve fr banden onafgesn.

AUthores Graecae & Latinae, Orateres & Rethetores, Poëtae Veteres & Recentiores, &c. in Folio. va 1126
(ook , va 1320-1352 Italiaans, wo. werken van Machiavelli, Boccacio)
[147]
Discours Politiques de Machiavel, Sur Tite Live, Amst 1691. 2 vol en veau.
(printje voor Voltaire, Rousseau, Rascine, Boileau Despreaux)
[151]
(9 engelse werken, waarvan:)
1435 Love of Fame, the Universal Passion in seven Characteristical Satires, by E. Young, Glasgow. 17(?)0
1436 The Complaint or, night, Thoughts on Life, Death & Immortality, Lond. 1743 (x 2 , ook een uit “1765 eng: bind”)
1437 The Seasons by James Thomson,London 1768. with cuts engl.: bind.
1450 J. Cats, Ouderdom en Buytenl-leven (Amst. by Schipper en vol platen hoorne band
[152]

Focquenbrochs Werken / Amst 1723 2 deelen hoorne banden,
Luyken Byekorf des Gemoeds 1455 Amst
[153]
1488 Du Bos, Oordeelkund, Aanmerk over de Poëzy en Schilderkunst door P: Zweers, Leyden 1774. 3 delen

Philologici, Critici, Epistolographici…. etc va 1489
(talianans 1536-11544)
(Frans va daar
[156]
1549 Discours sur l’Origine # les Fondemens de l’Inegalité parmi les Hommes, par J. J. Soursseau, Amst. 1755
1550 Reflexions Critiques sur la Poësie & sur la painture, Paris 1733. 3 vol. en veau
[157]
1561 La Friponnerie Laique des Pretendus Esprit – Forts & Discours de la Liberté de Penser, Amst: 17(?)(3?)8
Essays van Montaigne
1571 Contes Moraux, par Marmontel Amst (ander boek ook al van hem)
1572 Leá§ons de Moral par feu M Gellert Utrecht 1772
1573 Extrait des Oeuvres de M Gellert, Zullichow 1768

1576 Les Moeurs, Londre 1751
1577 Eclaircissement sur les Moeurs, par l’Auteurs des Moeurs, Amst. 1762
[158]
Considerations sur le Genie & les Moeurs de ce Siécle, Fracof. 1750.
1585 Amusemens de Litterature de Morale & de Politique, par M. de Vallet, haye 1765

1586 Traité sur le bonheur Public, par l. a. Muratori, Lyon 1772. 2 vol.

de la martiniere 1740

[159]
le noble,
de mʻre
les oeuvres diverses de balzac,
les ouvres diverses du p rapin
ouvres diverses ou Discours meslée, 1663
ouvres élés de m. le chevalier de s j. 1735
[160]
lettres de mr. de montesqueieu, a divers amis d’italie, leyde 1767
lettres persanes, cologne 1721
lettres d’un anonime a mr. j. j. Rousseau paris 1766
(printje voor pope en mogelijke porno)

[164]
Justusvan Effen Hollandsche spectator 12 delen (van 1731)

[165]
1736 De Engelsche Philosooph / of de Historie van den Heer Cleveland, natuurlyke Zoon van Cromwel / Dordr. 1765. 3 deelen met platen france banden.

Grammatici & Lexicographici, &c. in octavo & minori forma va 1737

[166] Koerbagh Bloemhavf van allerleye Lieffelykheid sonerverdriet of Verttalingen van algemeene BastertWoorden /etc etc. Amst 1663 nette hoorne band

Academici & Bibliothecarii &c. in octavo… va 1777 -1846
[168]
1805 Le Nouvelliste Oeconomique & Litteraire, haye 1754-1761 38tom.
1810 Analyse Raisonnée de Bayle, Londr. 1755. VIII vol.
[169]
1831 The Monthly Review, or Literary Journa by Several Hands, London 1760-1779 Tom. XXII- LXI. 37 vol. (en voor 1780-81)
Nieuwe Vaderlandsche Letter-Oeffeningen / benevens Menglwerkerk (vlo 1770-1781)

LIBRI OMISSI Inter Quos Eminent OPERA MAGNA & RARIORA

[175]
Politike Discoursen / Leyde 1662 hoorne and

Blijkbaar had Rijklof Michaël van Goens bij een vertaling van een boek van Mendelssohn een anekdote overgenomen die weinig respect betoonde voor Jezus Christus.

”

van goens over god:

Titel: Brief van Moses Mendelszoon aen den Heer diaken Lavater te Zá¼rich. Waerin hy rekenschap geeft van zyne gehechtheid aen het joodsche geloof. / Uit het Hoogduitsch na den druk van Berlyn 1770
Auteur(s): Moses Mendelssohn (1729-1786), Rijklof Michael van Goens (1748-1810)
Uitgever: Te Utrecht, : by J. van Schoonhoven, en Compagnie
Drukker: Schoonhoven en comp., Joannes van Utrecht, 1772-1778
Jaar: 1770
Collatie: [2], 21 p. ; in-8
Collatieformule: PI1 A 8 B 2 [C]1
Annotatie: Vertaler is Rijklof Michael van Goens
Vertaling van: Schreiben an den Herrn Diaconus Lavater zu Zá¼rich
Referentie: Van Doorninck 2, 117; Catalogus Kloosterboer 2027
Trefwoord persoon: Johann Caspar Lavater (1741-1801)
Codes Rosenthaliana: IV I 3 c 3

Plaatsnummer: OTM: O 63-584 (3)
Oud plaatsnummer: UBM: 219 E 37 (3) (verpl.)
Locatie: UB Bijzondere Collecties – OTM
Aanvraaginfo: Ter inzage
beschikbaar Aanvraag

Plaatsnummer: UBM: Obr. 2436
Oud plaatsnummer: UBM: Br. Ros. Ned. G 12
Locatie: UB-magazijn
Band: In omslag van sierpapier (kammarmering)
Noot: LET OP! Materiaal alleen ter inzage op OTM-Oude Turfmarkt 129 (wachttijd 1 werkdag)
Aanvraaginfo: Ter inzage
beschikbaar Aanvraag

Plaatsnummer: OTM: Pfl. Q k 8
Locatie: UB Bijzondere Collecties – OTM
Aanvraaginfo: Ter inzage
beschikbaar Aanvraag

Plaatsnummer: OTM: Pfl. Q k 8a
Locatie: UB Bijzondere Collecties – OTM
Aanvraaginfo: Ter inzage
beschikbaar Aanvraag

Titel: Verhandeling over het verhevene en naive in de fraeje wetenschappen / Uit het Hoogduitsch van Moses Mendelszoon
Auteur(s): Moses Mendelssohn (1729-1786), Rijklof Michael van Goens (1748-1810)
Editie: 2de uitg. met verbeter
Uitgever: Te Utrecht : by Samuel de Waal
Drukker: Waal, Samuel de Utrecht, 1763, 1767-1785
Jaar: 1774
Collatie: .. p. ; in-8
Annotatie: Vertaler is Rijklof Michael van Goens

Plaatsnummer: OTM: O 61-3134 (1)
Oud plaatsnummer: UBM: 762 H 1 (1) (verpl.)
Locatie: UB Bijzondere Collecties – OTM
Aanvraaginfo: Ter inzage
beschikbaar Aanvraag

Titel Levensbeschrijving van Rijklof Michaël van Goens
Auteur Bernhard Aegidius K. ten Brink
Uitgever C. van der Post Jr., 1869
Oorspronkelijk uit Bayerische Staatsbibliothek
Gedigitaliseerd 2 feb 2009
Lengte 340 pagina’s

{bladzijde 93}

Jongenelen is van mening dat “de Republiek haar vooraanstaande positie in de internationale boekhandel verloor mede omdat de overheid het toezicht verscherpte en dat in tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht de censuur daadwerkelijk een belemmering vormd voor de introductie en verbreiding van verlichte ideeën. [i] Dit in tegenstelling tot de algemene verklaring voor het wegvallen van de Republiek als belangrijk Europees boekencentrum, waarbij als externe factor de groeiende tolerantie in het buitenland wordt aangewezen.

Naar aanleiding van zijn eigen werk en van Weekhouts uitgebreide studie voor de periode tussen 1581 en 1700 (263 uitgevaardigde boekverboden in Holland – door de Staten Generaal, de Staten van Holland, het Hof van Holland of de Gecommiteerde Raden – waar Knuttel er maar 117 van heeft gevonden) noemt Jongenelen Knuttel erg onvolledig (voor zijn eigen periode en locatie noemt Knuttel er minder dan 100 uit 254). [ii] Knuttel maakt geen gebruik van de gildeknechten en ook niet van notariële archieven, die het corpus uitbreiden tot ‘vervolgde’ boeken – overigens heeft Jongenelen alleen titels in de lijst opgenomen als de getuigenverklaringen die geregistreerd werden bij de verschillende notarissen ook daadwerkelijk tot vervolging leidden.

Jongenelen meent dat de boekverboden zijn te interpreteren als ‘symptomen van een onderliggende verandering [viii]. Zelfs verboden die werden afgekondigd op aandringen van particulieren en die naar het schijnt een strikt civielrechtelijk karakter hebben, blijken bij nadere beschouwing te zijn ingediend door vermogende burgers en hun families en reflecteren het nog weinig onderzochte standsbesef tussen heren en gewone burgers. En bij octrooizaken moet worden bedacht dat de gepriviligeerde uitgaven, bijvoorbeeld de Boekzaal en de almanakken van De erven Stichter, juist door hun bevoorrechte positie aan de leiband lagen, zodat de overheid er belang bij had deze publicaties de hand boven het hoofd te houden.

Jongenelen maakt een onderscheid tussen godsdienstige en politieke censuur:

[ix] “Vanzelfsprekend lenen vergrijpen tegen de godsdienst zich bij uitstek voor een politieke interpretatie”…. (over het zorgvuldig beschrijven van de ‘vrijheid’ die werd geboden aan religieuze minderheden: “de katholieke kerk werd stilzwijgend erkend, maar eerst en vooral betrof dit een erkenning in het kader van de armenzorg. Publiciteit rondom een bekering tot het katholicisme en de openlijke verkondiging van de pauselijke onfeilbaarheid werden echter nog steeds als ongewenst ervaren. [verwijzing naar twee titels].
Tegenover de lutheranen, remonstranten en doopsgezinden was de toon milder. De bestuurlijke ambten waren voorbehouden aan hervormden, maar velen van hen voelden zich niet langer gebonden aan de [x] formulieren van enigheid en stonden qua geloofsopvatting dichter bij de remonstranten dan bij de hervormde orthodoxie. De vervaging van de confessionele scheidslijn tussen orthodox gereformeerden en dissenters uitte zich in een hausse van christelijk-verlichte opvattingen. De overheid liet de discussianten ongemoeid voorzover men niet het respect voor de godsdienst als zodanig in gevaar bracht – hetgeen in orthodox-gereformeerde kring dan ook met grote stelligheid verkondigd werd. Dat deze strategie succes had, hing grotendeels samen met de opkomst van non-confessionele en deïstische opvattingen. De achttiende eeuwse regenten zagen de godsdienst als noodzakelijk voor de staat.
Vanaf de jaren ’60 wordt aangedrongen op een plakkaat tegen ongodsdienstige geschriften. Dit leidt tot het op 1 mei 1773 uitgevaardigde verbod op godslasterlijke literatuur. [verwijzing naar De Socratische Oorlog van Jongenelen, geschiedenis van de wijsbegeerte 5 (1994)]
In de jaren ’60 en ’70 zorgt de kwetsbare positie van de Republiek er bovendien voor dat er geen aggressieve ondermijnende boekenexport meer kan worden gehandhaafd

Onder het kopje De Republiek en Europa

xvii: “de pogingen om de Republiek aan het einde van de achttiende eeuw te presenteren als een gebied met dezelfde dynamiek als Frankrijk of Duitsland. Naar mijn mening leidt deze strategie tot schuimklopperij”. Habermas’ bá¼rgerliche Offentlichkeit kwam in de Republiek niet tot bloei, aldus Jongenelen. Het ontbreken van een noemenswaardige invoer van Nederlandstalige teksten zorgde ervoor dat alle goede teksten in de Republiek geschreven moesten worden. De makers “waren nergens veilig voor de verontwaardiging van de heren regenten”, hadden last van een minder dynamische markt: kleinere schaal, de vraag van de consument speelde een ondergeschikte rol (t.o.v. privileges als ‘vrijwel enige manier om rijk te worden’
“Ik zie de Republiek in de tweede helft van de achttiende eeuw als een voorbeeld bij uitstek van een politieke economie, van een matschappij waarin de kansen op maatschappelijk succes via het vrije ondernemerschap klein waren, en de kansen op het vergaren van welvaart door goede politieke connecties groot.”
“Enigszins badinerend geformuleerd: “ambtsbejag dwong tot ostentatieve braafheid en dus kon een calculerende boekhandelaar-uitgever de kans op maatschappelijk succes vergroten door niet al te veel uitdagende titels in zijn fonds op te nemen.”
Er moesten gezinnen en families worden onderhouden. Het waren derhalve vooral jonge ondernemers die eigenzinnig waren, en vaak in de buurt van de beurs opereerden om een financieel onafhankelijk publiek aan te spreken.
Ook onverschrokken pamflettisten waren schaars… de meeste verboden titels vloeiede uit de pen van “nogal schimmige figuren uit de rafelrand van de samenleving” [xix]
Voor adel maakt hij een uitzondering (capellen tot den poll)

“Het oligargische politieke bestel genereerde geen maatschappelijk debat en daarom waar het schrijverschap hier dood in de pot.” [xx] dus ook in 1747/48 weinig spectaculairs.

Toch een intrigerend tijdvak – Wie zich bewust is van de invloed van de censuur, leest niet alleen wat er staat, maar vooral ook wat er niet staat. Boeken weerspiegelen de maatschappelijke krachtsverhoudingen, ook zonder dat zij als het ware zin voor zin een betrouwbare weergave bieden van wat men dacht, droomde of onder het genot van enige alcoholica met elkaar besprak.” Bibliografie is beginpunt want in hoeverre was een enkel vonnis om misschien zelf maar vingerwijzing, een uitlanting van een hooggeplaats persoon voldoende om schrijvers, uitgevers en drukkers te weerhouden van de uitgave van controversiële geschriften.

1752 De godsdienst zonder bygeloof. Pieter huisinga bakker

Ephraim justifié. Mémoire historique et Raisonné sur l’Etat passé, présent et futur, des Finances de Saxe. (ondermijning Pruisisch krediet) [18]

69. Daily advertiser (15/16 november 1759).
JN:

Schneider had de Oeuvres van Frederik van Pruisen gedrukt naar een Franse uitgave die door Frederik zelf niet was goedgekeurd.

contrat social 1762
[26] Op 14 juli 1762 werd Marc Michel Rey bezoht door de gildeknecht diee daar preventief alle exemplaren in beslag wilde nemen. Rey had de vooraad echter al verzonden, “dewijl hij wel voorzag dat omtrent het verkoopen van het gemelde werk swarigheid zou kunnen ontstaan”

emile 23 juni, 30 juli 1762

maar geen Hume

Ein Beitrag zur Kirchen- und Literaturgeschichte

van
Dr. Fr. Heinrich Reusch,
Zweiter band.
Erste Abteilung
1885

Onder het kopje “Irreligiöse Schriften 1758-1800” vinden we op bladzijde 918:

“Von David Hume (1711-76) wurde 1761 verb.: Essais philosophiques sur l’entendement humain, avec les quatre philosophes du même auteur, trad. de l’anglois, Amst. 1758, 2 vol. Das Original war zuerst erschienen als A treatise on human understanding.
Hume’s history of England, Lond. 1763, 6 vol. 4., wurde erst 1827 verb. und zwar quoc idiomate, speciell die atalien. Uebersetzung von A. Clerichetti, und nun wurden auch alle anderen Werke von Hume verboten [noot: In dem Index von 1878 werden Mr. Hume und David Hume als zwei Auoren behandelt, was denn doch 1881 verbessert ist.]
Im span. Index stehen nur die Dissertations sur les passions, sur la tragédie, sur la règle du gout, trad. de l’anglois, Amst. 1759, 5 vol., verb. 1773.”

Het gaat om de pausen Clemens XIII (onder andere de encyclopedie, de ‘esprit) en Clemens XIV.

Een iets ander beeld – namelijk dat simpelweg alle werken van Hume zijn verboden in 1761 – krijgen we te zien wanneer we de editie van Jesáºs Martá­nez de Bujanda,Marcella Richter,Université de Sherbrooke Centre d’études de la Renaissance bestuderen: