Hij wil daarom laten zien dat de Verlichtingscultuur in Nederland ruimte bood aan deze verschillende verschijningsvormen van de Verlichting, aan de hand van de interactie tussen de ontwikkelingen in de Verlichte infrastructuur en de ontwikkelingen in de ideeën. Hij laat daarbij de vragen of Nederland voorlijk of achterlijk was in de Verlichting, in zichzelf gekeerd of naar buiten toe, achterwege, omdat die zijns inziens niet werkelijk beantwoord kan worden. [151]

Geïnspireerd door Duits onderzoek (Raabe, Sgard, Kirchner), beschrijft Johannes de rol van tijdschriften als tweeledig. Als historische bron staan ze ons toe om naar de ideeën te kijken van die tijd, als spiegel van de Verlichting, en anderzijds om te zien dat ze de Verlichting ook aanzwengelden, als motor. Tijdschriften worden vergeleken met genootschappen – onderzocht door Mijnhardt? – die ook zowel verzamelpunt als forum waren “waar Verlichtingscultuur gestalte kon krijgen”

Tijdschriften fungeerden als motor doordat ze:

  • snelle communicatie tussen denkers mogelijk maakten
  • kwaliteitsverhogend werkten
  • specialisatie bevorderden
  • wanneer het om algemene tijdschriften ging informatie, amusement en opinie verschaften, en de ‘algemene reflectie’ hiermee faciliteerden
  • nieuwe groepen lezers aanboorden in special interest-blaadjes, zoals huisvrouwen of kinderen

[152]

Onderzoek uit het buitenland heeft een enorme groei gesignaleerd in de laatste decennia van de 18e eeuw. De indruk dat het ook in Nederland zo ging, wordt gewekt door Mijnhardts Over de consumptie van cultuur als J. Stoutens “Verlichting in afleveringen: over tijdschriften in de achttiende eeuw” in: M. Spies, ed., Historische letterkunde. Facetten van vakbeoefening (Groningen, 1984) 118. Systematische gegevens ontbreken echter om een (met de rest van nw-europa vergelijkbare) explosieve groei, differentiatie en specialisatie van tijdschriften in de laatste decennia in Nederland vast te kunnen stellen. Wel is er, aldus Johannes, “al aardig wat speurwerk verricht” [151] en worden we verwezen naar De barometer van de smaak voor een lijstje in hoofdstuk 1, noot 9 t/m 12.

Pagina's: 1 2 3 4 5 6

Leave a Reply