Drie weken voor de prijsuitreiking van de Heineken Prizes had De Humanistische Omroep een uitzending gewijd aan de charmante Britse historicus. De uitzending was gemaakt door Max Pam (uitgeroepen tot Vrijdenker van het Jaar door de humanistische vereniging De Vrije Gedachte, die voor deze uitzending één half uur van haar jaarlijks gemachtigde 3 uur zendtijd gebruikte) en Amanda Kluveld, historica, docente aan de UvA, Volkskrant-columniste en een naam in de humanistische wereld). Jonathan Israel kreeg aan de hand van een aantal actuele televisiefragmenten een aantal vragen voorgeschoteld over de Verlichting en Nederland. Als eloquente buitenstaander én kenner van de Nederlandse geschiedenis leverde dat natuurlijk een interessant gesprek op.

Belangrijkste punt in het interview is misschien wel wanneer Israel uitlegt dat de Verlichting misschien nog wel het beste valt te zien als een opkomende weerstand bij een steeds groter deel van de bevolking tegen de onredelijkheid van de wereld om hen heen. Niet alleen het absolute monarchisme, maar ook het rechtssysteem wordt bestreden.

*Reisverslagen*

Vijandigheid wegens de onbeleefdheid van de Nederlanders is een ouwe traditie in reisverslagen

Joseph Priestly, democraat en libertarian (Vrijdenker!), materialist, kritisch over Britse instituties en de monarchie, wa

uitleg Israel: Engeland iin de 18e/19e eeuw was een aristocratische maatschappij en ze waren gewend om behandeld te worden als edelmannen.

*opstandig volkskarakter*
Mirabeau noemde de Nederlandse opstand de eerste stap in de richting van de democratische vrijheden, weg van de slavernij, richting de moderne wereld die wij nu kunnen.

——–

grootste nederlander: Pim Fortuyn

a phenomenon like this is very short-lived: “people can get extremely distorted impressions, notions of what is important, and what isn’t at any particular time. It’s a question of what strikes the public imagination
Spinoza ranked 21:
Spinoza is een beetje vergeten

it is indeed rather shocking

opinion was extremely hostile to his idea

The fact that Spinoza was the first great philosopher who thought that democracy was the best form of government, has never historically and traditionally been regarded as an important symbol.

in de negentiende eeuw een soort negatieve mythevorming rondom spinoza: niemand las hem, niemand begreep hem, hij heeft niemand beïnvloed

***********Enlightenment**********

Enlightenment a movement, partly social and partly intellectual die reageerde op veel aspecten van het leven in de 16e, 17, en 18e eeuw.
Ook de hele wetsstructuur was krom: the point of law was to protect property, not the individual.

Enlightenment grows partly out of growing social resentment, and discontent and restlessness with all of this, and partly through a strengthening of science and rationalism in philosophy, which is making people have a clearer sense of what a rational organisation of human society might look like.

two enlightenments – easiest way to think about it.

Radical:
Human reason is the only guide in human life, if something doesn’t make sense rationally, we don’t need it. We need morality, but we don’t need the asceticism which the church teaches people. We need a morality of social equality, where people are taught that you treat people the way you want them to treat you. Reciprocity becomes the most important moral value.

“If reason is the only criterium, if you say no bible, no church authorities, no tradition, no kings, we’ll only have a rational system, you end up with equality, democracy, individual freedom, freedom of the press – all things people didn’t want in the 18th century

Moderate Enlightenment:
reason needs to be balanced with tradition.

Max pam mist door te vragen of Enlightenment begint met kritiek op de bijbel. Maar, aardig van israel, de kritiek op de wonderen, de openbaring en de bijbel (het is een mensenboek, geen autoriteit) is typisch Spinoza en hoort bij de radicale
Verlichting.
Zelfs Verlichte geest en kerk-kriticus Voltaire was zo ‘moderate enlightenment’ want de “disenchantment with religion and tradition”was alleen voor een kleine elite

A guerre civile entre les incredules. Radicale verlichting werd later een grotere vijand dan de fanatici van de kerk.

gebleven bij 16m00

Dat dit belangrijk is voor Israels kijk op de Verlichting laat hij zien door nagenoeg hetzelfde element op te nemen in zijn lezing in de Lutherse Kerk te Utrecht, die hij hield naar aanleiding van het winnen van de Heineken Prizes.

Leave a Reply