Denkend aan Hume in Holland

1783-10-28
Ravens, Caspar Jacob
auction cat. private library
Catalogus van eene uytmuntende verzaameling […] boeken. [Collected by a Haarlem magistrate]. Haarlem: Jacob Tijdgaat, [1783]. 8°: [2] 58 p.
Amsterdam, BVBBB Nv 470.
CAT. 473; MF. 792
RECORD: 2137

Veel boeken over heraldiek

In Folio (235 werken in totaal)

224 Furetiére Dictionnaire Universel des Sciences & des arts, a la Haye 1727. 4 vol. h.e. b. [14]
234 van Idsinga Zedig en Vrymoedig Onderzoek / Gron. 1777

In Quarto (277 werken in totaal)

16. Weyerman historie des Pausdoms / Amst. 1728. 3 deelen.
17. Bower Historie der Pausen / met de Verdeediging / 8 deelen / Amst. 1761. h.e. b. [16]

112 De Vattel le droit des gens, ou Principes de la oi naturelle, 2 tom. a Leid. 1758 [20]

167 Brieven van den heer Johan de Witt 1723 [24]

173 Politicque Verhandelingen / 2 deelen / h. e. b. [24]

hmm….zegt weinig, bovendien is discourses vaker vertaald als

Hubners Staetkundig Woordenboek of Kourantentolk / 2 deelen / Leyd. 1748. in 1 nette fr. b. [27]

De Praet-vaer en Zeden-meester (utr. 1773)
De examinator of Hollandsche Zeedenmeester (Leyd. 1731 h.e.b.)
[30]

In Octavo (in totaal 549):

[31]
7 Burnet Uittreksels uit de Rede-voeringen van Boyle, ter verdediging van den Godsdienst / 2 deelen / Dortr. 1753.
13 Young Nagt-gedagten / Amst. 1766. 2 deelen.
15 Bareuth Wederlegging der Deïsten en Vry-geesten / Rott 1767
20 Du Moulin Vreede der Ziele / Amst. 1700 h.b.
(juridici)
[33]
51 Montesquieu over den aart der Wetten / Amst. 1771. 4 deelen.
57 Barbeyrac Verzameling van Reede-voeringen / Leeuw 1744.
(politici & miscellanei)
[39]
169 Boyer the Royal Dictionary Abridged in two parts. I. Frensch and English II English and Frensch, Lond. 1751 fr. b.
175 De Europische Staat-waarzegger / Amst.. 1742. h. b.
176 Hobbes eerste Beginselen van een Burgerstaat / Amst. 1675. fr. b.
[40]
Temple Historische Gedenkschriften / Amst 1693. 2 deelen / 1 fr. b.
180. _____ Tractaten / staatkundige en andere / Utr. 1695. 2 deelen / 1 fr. b.

[40]
226 Vryheid in den Burgerstaat / Leyd. 1737. fr. b.
230 Crispeel Politique Reflectien van Staat / Utr. 1739. h. e. b.
231 Spiegel der Waarheid / Hard. 1739.
Nouvelles van 1742, 1747, 1748, 156.
239 Hollandschen Patriot / 20 stukken / h. e. b.
[43]
240 Jagt en Schuite-praatje over de Vryheid in den urger-staat / Leeuw
[44]
280 van de Spiegel Ontwerpen van de Unie van Utr. Goes 1778
281 _____ Bundel van onuitgegeeven stukken der historie van de Unie / Goes 1780

veel boeken over het stadhouderschap

[46] Vaderlandsche historie / beginnende van 1752. tot 1768. 4 stukken / Amst. 1781.
312. Hollandsch Rykdom / Leyd. 1780. 4 deelen.

[47]
339 Boekzaal der leesgierigen / Leyd. 1767. 2 deelen.
[48]
356 Dictionnaire d’Anecdotes, 2 tom. Amst. 1767
359
Some letters containing Zwitzerland, Italy of Germany, Rott. 1687.
360 Bradley Wysgeerige Verhandeling van de Werken der natuur / Amst 1744. fr. b. vol pl.
364 Esprit de Bedriegelykheid der menschelyke deugden / Amst. 1716. fr. b.
[49]
375 Oprechte Haagsche Mercuur / Utr. 1745.
381 Th. Morus het onbekend Eiland Utopia ontdekt / Amst. 1700.
[50]
393 Bradley Almanach der Hoveniers / Amst 1745
399 Marin Methode Familiaire, Amst. 1717
400 a Guide to the English tongue, Lond. 1741.
401 Instruction in the Spelling and pronouncing the Englisch tongue, Rott. 1747.
402. a Grammar of the English tongue, Lond.
[51] Brieven van Portugeesche en Hoog-duitsche Jooden / Amst. 1770
419 bedenkingen over de brieven der jooden.
432 Tydeman Redenvoering over de Weelde.
[52]
451 Brieven over de tegenwoordige Tydsomstandigheeden 1779
452 Rousset Verhaal van de Staats-verisseling / Amst. 1747
453 Wyerman den Steen der Wyzen / Utr. 1739.
[53]
460 De Heer de Voltaire door zich zelven afgeschildert / Leyd. 1780.
471 Engelands Godsdienst en Vryheid / hersteld den Prins van Oranje / Amst. 1689. fr. b. met pl. (over de Glor. Rev, duh)
[54]
490 Erasmus Lof der Zotheid / ib [amst] 1676

alle stukken uit één debat!

495 Belisarius van Marmontel / Amst. 1778. met plaaten.
496 _________ veroordeelt / door P. Hofstede, Rott. 1769.
497 Vier Brieven over de beoordeling van de heer Hofstede, Amst. 1770.
498 Briev aan den Scryver der vier brieven / Rott 1770.
499 Marmontel verdedigt tegen Hofstede, s’Hage 1770
500 Berigt wegens de hoogduitsche Vertaling des Werks / Amst. 1770
501 Onpartydige Gedagten over denelisarius, Rott. 1770.
502 Brief van de heer Hofstede over de aantekening in zyne Verdediging / Rott. 1769.
[55]
Staat des Geschils over den Belisarius tusschen de heeren Hofstede en Nozeman.
504 Hofstede beoordeling van den Belisarius met betrekking tot Socrates, tegen den heer Nozeman, Rott. 1769.
505 Socrates Eer gehandhaaft / door Nozeman, 2 stukken / Rott. 1769. Leyd. 1770.
506 Zimmerman de voortreffelykheid des Christ. Godsdienst / vergeleken met de Philosophie van Socrates, Rott. 1770.
507 van Beveland brief aan den heer Alethophilus,
508 Aanmerkingen van Nozeman op ’t aanhangzel van Hofstede, Leyd. 1770.
509 van Hoven van Hoven. Socrates schande nader ontdekt / Cam. 1770
510 Antwoord van den Here Hofstede tegen Nozeman, s’Hage.

(hierna ook nog een paar werken over de contra/remonstranten -geschillen)

[56]
533 Enkele stukken tegen den heer van Goens
534 Witherspoon Aftekening van ’t gedrag der kerkelyken / Utr. 1766.

1782-05-27
Le Leu de Wilhem, Paulus
auction cat. private library
Catalogus librorum. [Collected by a Haarlem magistrate]. The Hague: Johannes (I) Gaillard, [1782]. 8°: [4] 176 [= 178] p.
Amsterdam, BVBBB Nv 460.
CAT. 422; MF. 696-698
RECORD: 2122

De verzameling werd in vijf delen geveild, op 27-31 mei 1782.

27 mei:

Libri Theol. in Folio 48 werken, wo 25 Latijn en Frnans, 6 engels rest nl

Juridici & Politici &c. in Folio. 92 werken, veel latijn, laatste ca30 nl.

les oeuvres de m. jean bacquet, augmentées des plusieur Questions, decisions & arrets des cours Souveraines de France, par Claude de Ferriere & Cl. Jozeph de Ferriere, a Lyon 1744. 2 vol. en veau propre [8]

Philosophici, Mathematici & Artes, Medici, Anatomici, Chirurgici, &c. in Folio. nr 141 tot 155

Historia Naturalis & c. in Folio 156 tot 186

M.S. Merian, de Europische Insecten / Amst 1730, vol platen atlas formaat
…. Doorterinig en verandering der Surinaamsche Insecten / Amst 1730 vol pl. atlas formaat [14]

Architectura, Pictura, …. v.a. 187
Antiquarii & Numismatici, &c. in Folio va 204

Geographici, Chronologici, Historiae Recentiores, Vita Virorum Illustrium &c. in Folio va 223
245. Historoire d’Angleterre, d’Ecose & d’Irlande, par Mr. de Larrey, Ross. 1697. 4 vol. grand pap. plein des tres belles fig. par Adr. van der Werff, en veau propr. [21]

258 Rekenkundige Tafelen van Hubner Leyde 1732.

Historia Belgica, sive Germaniae Inferiores, &c in Folio. va 259
Historia Regionem extra Europ. & Itineraria &c. in Folio. va 328
335 Kolbe over de Kaap 1727 [27]

AUthores Graecae & Latinae, Orateres & Rethetores, Poëtae Veteres & Recentiores, &c. in Folio. va 337
Philologici…. va 383
Grammatici & Lexiographici in folio va 406
416. Dictionaire Historique, ou Memoires Critiques & Litteraires par Posper Marchand, Haye 1758. 2 vol.
418. Dictionaire Historique & Critique, par Mr. P. Bayle, a Rotterd. chez M. Bohn 1720 IV vol meilleure Edition avec des Cartons &c. en tout compl. en veau propre Exmpl. magnifiq.
Academici & Blibilthecarii, in folio va 426.

Libri Theol. in Quarto v.a 1-117
Juridici & Politici &c in Quarto va 118.
209. INstitution de Droit de la nature & des Gens, par C: L: de Wolff, avec des Notes par E. Luzac, Leyde 1772
210 Le Droit de lat Nature & des Gens, ou Systeme general des principes les plus Importans de la Morale, de la Jurisprudence & de la Politique, par le Baron de Puffen-dorf, Traduit de Latin, par J. Barbeyrac, Amst. 1734. 2 vol.: in velin cordé.
211 Le Droit de la Nature & des Gens par le Baron de Puffendorf, Traduit par J. Barbeyrac, Amst 1734. 2 vol: en veau propr.
212 Les Loix de la Nature, Expliquées par R. Cumberland, traduit par Barbeyrac. Leyde 1757
213 Principes du Droit Naturel, par J: J. Burlamaqui, Genev. 1747 2 tom. 1 vol: en veau.
214 Le Droit de la Guerre & de la Paix, par H Grotius. Traduit par Jean Barbeyrac, Amst. 1724 2 tom. 1 vol: en velin cordé (en een nieuwe editie hiervan uit 1759 = 216)
221 Institutions Politiques par Mr. le Baron de Bielfeld, Haye & Leyde 1760-1772. 3 vol.
223 Oeuvres de Monsieur de Montesquieu Nouvelle Edition Amst. 1758. 3 vol: demi relj. non vogné
[46. eerste twee 45]

227 Discourses Concerning Gouvernements, by Algernon Sydney, with his Letters Trial Apology and Some Memoirs of his Life, London 1763 [47]

Philosophici, Mathematici & Artes…. in Quarto v.a 307
Boyle, Tydeman, Descartes, Newton [52]
344 Oeuvres Philosophiques de feu Mr. de Leibnitz. Amst 1765 [53]
349 Encyclopédie ou Dictionnaire Universel Raisonné des Connoissances Humaines, par M: de Felice, Yverdon 1770-1775 XLII vol. demi vel. non vogné. (plus supplement VI vol. [54]

362 Observations on the Means of Exiting a Spirit of National Industry Chiefly intende to promete [sic] the Agriculture, Commerce, Manufactures and Fisheries of Scotland, by J. Anderson, Edinb. 1777 [55]
365. B. Bekkers, betoverde Weereld Amst 1691. 4 deelen in een hoorne band [55]

367 J. Lulofs, Inleyding tot eene Natuur en Wiskundige Beschouwinge des Aardkloots / Leyde 1750 met ’s Mans Pourtrait halve band onafgesneden.
A Hulshoff over den grontslage en wetgevende macht / Leyde 1765

[56]
377
Verhandelingen van het Stolpiaansch legaat / J. Fontaine, Oplossing (.. welk gewigt men in het betoog van Goos Hauweezen ten stellen hebben / Leyde 1776. (2e x het legaat)

387. J: J: Ferguson, Tafelen / Hage 1675 halve band.

Historia Naturalis &c in Quarto va 389
[57] Burmanni, Boerhaave, Nieuwentyt, Bertrand, Musschenbroek,

Architectura, Pictura… in Quarto va 423
Weyerman over Kunstschilders 1729 [60]
Antiquari…. in Quarto va 432
Geographici, Chronologici, Historiae Recentiores, Vitae Virorum Illustirum &c in Quarto va 457
[62]
470 La Historia d’Italia di M. Francesco Guicciardini, in Venet. 1616 perg.
[63]
483 Remaques Historiques & Critiques sur l’Histoire d’Anglettere de Rapin Thoyras, par Mr. N Tindal, Haye 1733. 2 vol.
The History of the Life and Reign of Philip King of Macedon, the father of Alexander, by T. Leland. Lond 1758. with Effig. 2 tom. 1 vol. frensch binding nitly.
486 The Historie of the Reign of the Emperor Charles V. Will. Robertson, London 1769, 3 vol ; eng. bind.
[64]
487. The Life of Erasmus London printed for J: Whiston, and B: White, 1758, whi Effig. frensch binding nitly.
488 P: de la Croix, algemeene Weereld-Beschryving vermeerdert door de Vries, met naauwkeurige Landkaarten en Platen / Amst 1705, 3 deelen ribbe banden GROOT PAPIER, Schoon Exempl.
489. K. Van Westerbaan, algemeene Historie van het Begin der Weereld af tot den teegenwoordigen tyd toe / Utrecht 1741-1755. 19 deelen met platen GROOT PAPIER, ingenaayt onafgesneden.
490 Arch. Bower, Historie der Pausen / met de Verdediging van Bower, Amst. 1761 – 1768. VIII deelen groot Papier in 7 nette france banden / schoon ex.
495. Historisch Verhaal van het kronen der koningen van Engeland / Amst. 1727 met platen.

Historia Beligca, sive Germaniae Inferiores &c. in Quarto va 496
502 Grotius over de oude rep. batavic.

Historia Reigionum extra Europam & Iteineraria &c. in Quarto va 552
AUthores Graecae & Latinae, Orateres & Rethetores, Poëtae Veteres & Recentiores, &c. in Quarto. va 566
[72]
Duym, Heinsius, Pc Hooft, Hondius
[73]
Vondel x8
[74]
Huygens Antionides van der Goes, Lambrechts, Rotgans, de haas,
[75]
Poot,, Boon, x 2, Huydecoper, Spinnnekers leerzame Zinnebeelden 1744,

Philologici…. va 672

Grammatici & Lexiographici &c. in Quarto. va 723
Academici * Bibliothecarii, & c. in Qurto. va 745-761

OCTAVO: theologici & historia eclesiastica, &c. in Octavo & minori forma 1-

[86]
108 Le Heros Chrétien, par R. Steele, Haye 1729
116 Nouveaux Dialogues des Morts, par Fontenelle, Haye 1724 en velin.
119 Devotions Raisonnables & Chretiennes a l’usage de tome les Fidelles, par Mr. Formey, Berlin 1770
120 Le Triomphe de l’Evidence, par Mr. Formey, Berlin 1756 2 tom. 1 vol.
122 Dialogues des Morts, par de Joncourt, Haye 1760
[89]
174 The Canon of the New Testament Vindicatet, in answer to the Objections of J. Toland, in his Amynotr, by Richardson, London 1719
178 A view of the principal Deistical Writers &c &c. by J. Leland, London 1754-1756 with Supplement 3 vol.
179 A Dissertation on Miracles, y H. Farmer, London 1771 engl. bind.
Cray on Jesus Christ
King on the origin of Evil
Alethia or a general System of Moral Turths and Naturel Religoin by murray 47 eng bind
186 An Essay on the Nature and Immutability of Truth, by J: Beattie, Edinburgh 17(?)0 eng. bind.
188 An Appeal to common Sense in behalf or Religion by James Oswald, Lond. 1768. 2 vol.
[90]
189 An Examination of Dr. Reids Inquiry in to the Human Mind on the principles of Common Sense, by J: Priestley, Lond. 1774.
190 An Inquiry in to the Human Mind, of the principles of Common Sense, by T: Reid, Edinburgh 1765
192 Chearful Thoughts on the Happiness of a Religion Life, by E: Harwood
194 Essays on several Divine and Moral Subjects, by W: Richardson, Lond 1756.
“The evidence of the Resurrection “(1744)
“The credibility of the Gospel history, or the facts Ocasionally mention’d in the New Testament”
201 The evidence of Christianity deduced from facts, &c. &c. by W: Worthington, London 1769 2 vol. eng. bind.
“The truth, inspiration and Usefulness of the Scripture… bennet 1730

[91]
209 An Essay concerning Rational notions, to which is added the Proof of a God, London 1733
211 A defence of Natural and Revealed Reliogion Bing an Abridgment of the Sermons, by R: Boyle, Dublin 1737. 4 vol
212 A Sermon preached Before the Society in Scotland for propagating Christian Knowledge, by G: Campbell, Edinburg 1777
(en nog meer sermons van Clarke en Boyle en Hurd and Hallifax, Blair, Fordyce, John Orr)
(nederduits ->)
[93] Taylor vertaald
[94] Sherlock
284 E: Young, Nachtgedachten over het Leeven / den Dood en de Onsterfelykheid der Zielen / Amst 1766. 2 deelen.
[95]
295 J: Edwards, bepaald en Naauwkeurig onderzoek van de thans heerschende Denkbeelden over de Vryheid van den Wil / Her 1774
298 J: L: Mosheim, Heylige Leerredenen over gewigtige Waarheden aangaande de Leere van Christus / AMst 1763. 2de tot 6de deel.
321 J: F: Martinet, Kerkelyke geschiedenis der Waldensen / Amst 1765.

Juridici & Politici, & c. in Octavo & minori forma va 328
printje
Philosophici, Mathematici & Artes, Medici, Anatomici, Chirurgic, &c. in Octavo & minori forma. fa 488
printjes
historia Naturalis,k &c. in Octavo & minori forma va681
[114]
697 Encyclopedie Economique, ou Systeme General d’Oeconomie Rustique, Domestique Q Politique, Yverdon 1770-1771 XVI vo.
[115]
715 Essays Relating to Agriculture and Rural Affairs, by James Anderson. Edinburgh 1777. 2 vol. with cuts.
716 Wygeerige Bespiegelingen / of Schilderingen uyt het ryk der natur en Zeeden toegepast op de twaalf maanden des Jaars in navolging van den beroemden Hervey, Amst. 4 deelen met plaaen
717 De Hollandsche Wysgeer Amst. 1759 – 1763 VI deelen vol platen en eenige afgezette platen, in 3 neete hoorne banden / schoon Exempl.
[116] J: F: Martinet, Katechismus der Natuur / Amst. 1777 – 1779 EERSTE DRUK , IV deelen GROOT PAPIER, met platen, benevens alle nader uytgekomen platen, extra schoone drukken, uitmeuntent Exemp.

Architectura, Pictura …. in Octavo & minori format va 733
Antiquarii & Numismatici &c in Octavo & minori forma va 769
Geographici, Chronologici, Historia Recentiores, Vitae Virorum Illustrium, &c. in Octavo & min. forma. va 791.
[121]
Nieupoort, Historia Reipublica & Imperi Romanorum, Traject. 1723. 2 vol.
[122]
817 Dictionanaire Geographique Portatif, par Mr. Voslgen. Haye 1748 en veau
823 Abrégé de l’Historire Universelle a l’usage de la Famille Royale de Prsse, par Formey, Paris 1755.
[123]
825 Abregé de l’Histoire Universelle depuis Charlemgange jusques a Charles Quint par Voltaire Haye 1753 3 vol.
Principes de l’Histoire, par de junevel, Paris 1733.
Discours sur le Histoire Universelle, par J: B: Bossuet, 1707. 2 tom … vol; en velin
printjes
Historia Belgica, Sive Germaniae…. va 935
[130]
982 J: Wagneaar, Vaderlandsche Historie / hervattende de Geschiedenissen der nu Vereenigde Nederlanden / Amst. 1740 enz. 21 deelen met platen NB manq 5de 9de 11 tot 15 deel.
983. Aanhangsel tot de Vaderlandsche historie van J: Wageneara, door J: H: Hering Amst. 1780
[132]
1005 Nederlandsche Jaarboeken (knip)…. 1747-1778 64 deelen in halve banden onafgesneden NB manq Bijvoegsels en Register
[133]
L.P: van der Spiegel, ontwerp van de Unie van Utrecht / Goes 1778
[135]
1060 De vaderlander in 209 vertogen / Amst. 1776 4 delen
[136]
1075 Verhandeling van de Vryheid in den Burgerstaat / Leyde 1737 hoorne band
1076 Vrijmoedige Bedenkingen over de Vrijheid in den Burgerstaat / Amst 1738 hoorne band.
1077 Aanhangsel van de Vrymoedige Bedenkingen over de Vryheid in den burgerstaat / Amst 1739.

[137]
Historia Regiones…. itineraria … minori forma va 1089
[139]
1122 W. Robertson, Geschiedenis van Amerika / Amst. 1778 4 deelen nette halve fr banden onafgesn.

AUthores Graecae & Latinae, Orateres & Rethetores, Poëtae Veteres & Recentiores, &c. in Folio. va 1126
(ook , va 1320-1352 Italiaans, wo. werken van Machiavelli, Boccacio)
[147]
Discours Politiques de Machiavel, Sur Tite Live, Amst 1691. 2 vol en veau.
(printje voor Voltaire, Rousseau, Rascine, Boileau Despreaux)
[151]
(9 engelse werken, waarvan:)
1435 Love of Fame, the Universal Passion in seven Characteristical Satires, by E. Young, Glasgow. 17(?)0
1436 The Complaint or, night, Thoughts on Life, Death & Immortality, Lond. 1743 (x 2 , ook een uit “1765 eng: bind”)
1437 The Seasons by James Thomson,London 1768. with cuts engl.: bind.
1450 J. Cats, Ouderdom en Buytenl-leven (Amst. by Schipper en vol platen hoorne band
[152]

Focquenbrochs Werken / Amst 1723 2 deelen hoorne banden,
Luyken Byekorf des Gemoeds 1455 Amst
[153]
1488 Du Bos, Oordeelkund, Aanmerk over de Poëzy en Schilderkunst door P: Zweers, Leyden 1774. 3 delen

Philologici, Critici, Epistolographici…. etc va 1489
(talianans 1536-11544)
(Frans va daar
[156]
1549 Discours sur l’Origine # les Fondemens de l’Inegalité parmi les Hommes, par J. J. Soursseau, Amst. 1755
1550 Reflexions Critiques sur la Poësie & sur la painture, Paris 1733. 3 vol. en veau
[157]
1561 La Friponnerie Laique des Pretendus Esprit – Forts & Discours de la Liberté de Penser, Amst: 17(?)(3?)8
Essays van Montaigne
1571 Contes Moraux, par Marmontel Amst (ander boek ook al van hem)
1572 Leá§ons de Moral par feu M Gellert Utrecht 1772
1573 Extrait des Oeuvres de M Gellert, Zullichow 1768

1576 Les Moeurs, Londre 1751
1577 Eclaircissement sur les Moeurs, par l’Auteurs des Moeurs, Amst. 1762
[158]
Considerations sur le Genie & les Moeurs de ce Siécle, Fracof. 1750.
1585 Amusemens de Litterature de Morale & de Politique, par M. de Vallet, haye 1765

1586 Traité sur le bonheur Public, par l. a. Muratori, Lyon 1772. 2 vol.

de la martiniere 1740

[159]
le noble,
de mʻre
les oeuvres diverses de balzac,
les ouvres diverses du p rapin
ouvres diverses ou Discours meslée, 1663
ouvres élés de m. le chevalier de s j. 1735
[160]
lettres de mr. de montesqueieu, a divers amis d’italie, leyde 1767
lettres persanes, cologne 1721
lettres d’un anonime a mr. j. j. Rousseau paris 1766
(printje voor pope en mogelijke porno)

[164]
Justusvan Effen Hollandsche spectator 12 delen (van 1731)

[165]
1736 De Engelsche Philosooph / of de Historie van den Heer Cleveland, natuurlyke Zoon van Cromwel / Dordr. 1765. 3 deelen met platen france banden.

Grammatici & Lexicographici, &c. in octavo & minori forma va 1737

[166] Koerbagh Bloemhavf van allerleye Lieffelykheid sonerverdriet of Verttalingen van algemeene BastertWoorden /etc etc. Amst 1663 nette hoorne band

Academici & Bibliothecarii &c. in octavo… va 1777 -1846
[168]
1805 Le Nouvelliste Oeconomique & Litteraire, haye 1754-1761 38tom.
1810 Analyse Raisonnée de Bayle, Londr. 1755. VIII vol.
[169]
1831 The Monthly Review, or Literary Journa by Several Hands, London 1760-1779 Tom. XXII- LXI. 37 vol. (en voor 1780-81)
Nieuwe Vaderlandsche Letter-Oeffeningen / benevens Menglwerkerk (vlo 1770-1781)

LIBRI OMISSI Inter Quos Eminent OPERA MAGNA & RARIORA

[175]
Politike Discoursen / Leyde 1662 hoorne and

Ein Beitrag zur Kirchen- und Literaturgeschichte

van
Dr. Fr. Heinrich Reusch,
Zweiter band.
Erste Abteilung
1885

Onder het kopje “Irreligiöse Schriften 1758-1800” vinden we op bladzijde 918:

“Von David Hume (1711-76) wurde 1761 verb.: Essais philosophiques sur l’entendement humain, avec les quatre philosophes du même auteur, trad. de l’anglois, Amst. 1758, 2 vol. Das Original war zuerst erschienen als A treatise on human understanding.
Hume’s history of England, Lond. 1763, 6 vol. 4., wurde erst 1827 verb. und zwar quoc idiomate, speciell die atalien. Uebersetzung von A. Clerichetti, und nun wurden auch alle anderen Werke von Hume verboten [noot: In dem Index von 1878 werden Mr. Hume und David Hume als zwei Auoren behandelt, was denn doch 1881 verbessert ist.]
Im span. Index stehen nur die Dissertations sur les passions, sur la tragédie, sur la règle du gout, trad. de l’anglois, Amst. 1759, 5 vol., verb. 1773.”

Het gaat om de pausen Clemens XIII (onder andere de encyclopedie, de ‘esprit) en Clemens XIV.

Een iets ander beeld – namelijk dat simpelweg alle werken van Hume zijn verboden in 1761 – krijgen we te zien wanneer we de editie van Jesáºs Martá­nez de Bujanda,Marcella Richter,Université de Sherbrooke Centre d’études de la Renaissance bestuderen:

De bestsellers zijn
1-10
l’An 2400, Mercier
Anecdotes sur Mme la comtess du Barry, Pidansat de Mairobert?
Système de la nature, d’Holbach
Tableau de Paris, Mercier
Histoire philosophique, Raynal
Jounal historique… par M. de Maupeou…, Pidansat de Mairobert and Moufle d’Angerville
l’Arrétin, Du Laurens
Lettre philosophique, Anon
Mémoires de l’abbé Terray, Coquereau
La Pucelle d’Orléans, Voltaire

uit 11-25
Questions sur l’Encyclopédie Voltaire
L’Observateur anglais, Pidansat de Mairobert
Essai philosophique sur le monachisme, Linguet
Histoire critique de Jésus Christ, d’Holbach
Le Christianisme dévoilé, d’Holbach
Oeuvres, Rousseau
Le Bon-Sens, d’Holbach
de l’Homme, Helvétius
Système social, d’Holbach
Dictionnaire philosophique portatif, Voltaire

schrijft in een noot voor bladzijde 60, noot op blz 402 dat hij wel concurrentie heeft opgemerkt tussen de drukkers/verkopers in Holland en de Société Typographique de Neuchá¢tel, maar geen verschillen tussen de illegale boeken die uit deze verschillende landen kwamen. De hardcore verboden boeken werden toch vaak in nl gedrukt. Zoals praktisch alles van d’Holbach. Handelden veel met Gosse.

Uit de catalogus (tussen haakjes staat het aantal orders bij de STN dat voor het betreffende boek gedaan is):

[87] 308. Histoire naturelle de la religion, traduite de l’anglais de M. Hume [trans. by Jean-Baptiste de Mérian.] Amsterdam, 1759. (trans. from The Natural History of Relgion [1757] by David Hume)
A. STN
Major Dealers:
Mauvelain, Toryes 1 (1);
Robert et Gauthier, Bourg-en-Bresse 6 (1)
TOTAL 7 (2)

[133] 492. Oeuvres. Hume (David). Oeuvres philosophiques de M. D. Hume. 4 vols. (trans. by Jean-Baptistse Mérian.) Amsterdam, 1760.
C Police confiscations: 1 of 10 lists: Prot. <- is een naam van een boekverkoper D Customs Confiscations: 1 instance 1771.

[159] Recherches sur l’entendement humain d’après les principes du ens commun. 2 vols. (trans. from An Inquiry into the Human Mind, or the Principles of Common Sense [1764] by Thomas Reid.) Amsterdam, 1768.
B. Catalogues: 1 of 6 lists: (Bern “5 1.”)
C Police Confiscations: 1 of 10 lists: Stockdorf

in:

G. Peignot, Dictionnaire critique, littéraire et bibliographique des principaux Livres condamnés au feu, supprimés ou censurés: précédé d’un discours sur ces sortes d’ouvrages (Parijs 1806), II, 221:

“HUME. Histoire naturelle de la Religion. Trad. de l’anglais de Hume, et autres oeuvres du même. Amsterdam, 1756, 2 vol. in-8.”
(onder hobbes’ Leviathan, en Hobbes’ De la Nature humaine)

Inleiding
Heeft naar eigen zeggen de voornaamste bronnen doorgewerkt: plakkaatboeken, resolutiën der staten van Holland, Resolutiën van het Hof van Holland, notulen van de wet enz. van Den Haag, de archieven van het boekverkoopersgilde in Den Haag, te Amsterdam, te leiden enz. enz. Ook gebruikk gemaakt van Servaas van Rooijen, Sepp (staatstoezicht op de godsdienstige letterkunde in de Noordelijke Nederlanden, A. C. Kruseman, 5e hoofdstuk aantekening v. Aantekeningen betreffende den boekhandel van Noord-Nederland in de 17de en 18e eeuw , “waar hij o.a. een overzicht van de plakkaten over verboden boeken geeft.”
Niet altijd werd de naam van de auteur vermeld
“Welke boeken werden nu hier te lande verboden? Een algemeen antwoord is daarop moeielijk te geven. Veel hing af van de gezindheid, van de stemming van het college of den magistraat, die het verbod uitvaardigde. Er heeft hierbij zelfs een vrij groote mate van willekeur geheerscht. Men heeft tal van vrij onschuldige boeken verboden en bij vele anderen, waarvan men vermoeden zou dat zij op den index geplaatst waren, is daarvan schijn noch schaduw te bekennen. Vooral de invloed van het buitenland legde groot gewicht in de schaal. In de zeventiende en achttiende eeuw…” maar vaak was een verbod “meer een uitvloeisel van beleefdheid tegenover een buitenlandsche autoriteit dan een bewijs van vervolgingszucht” [viii, ix]

In Holland is Balthasar Bekker’s De betoverde wereld ondanks lang aandringen van de kerkelijke autoriteiten nooit verboden, wel in utrecht. [xi]

Over dat Sociniaanse boeken altijd wel redelijk streng werden vervolgd: “In de zeventiende en de achttiende euew waren de Socinianen wat men thans de vrijzinnigen zou noemen. Voor een goed geloovig man bestond er naast Spinozist haast geen erger beschuldiging dan Sociniaan te zijn. Vandaar dat er heel wat plakkaten tegen Sociniaansche boeken uitgevaardigd zijn en deze catalogus levert het bewijs, dat menig boek eroordeeld is, omdat er een Sociniaans luchtje van uitging.”

Een censores librorum werd ingesteld, tenminste, in 1769 was er een “conceptplakkaat” met dit doel ontworpen door het Hof van Holland, maar hier werd ferm tegen geprotesteerd. Elie Luzacs protest was hierbij erg belangrijk [xi]

Niet opgenomen zijn de periodieken en couranten-literatuur.

[1] 2. Aanhangzel op de Historie van den heer Willem Leevend, uitgegeeven door E. Bekker, Wed. Ds. Wolff, en A. Deken. [Niet vertaald.] ’s Gravenhage, Willem de Redenaar. 1786.
Als”godslasterlijk”27 februari 1787 in den Haag verboden. Met Wolff en Deken heeft ditboek van 280 blz. niet te maken. Schrijver was W. van Ollefen Caspers. Mogelijk is dat het verboden is als Vervolg op Willem Leevend, zoo als in het door mij gebruikte afschrift van de notulen van het boekverkoopersgilde. Ook 9 jan. 1789 in Haarlem.

[36] 120. Dictionnaire philosopique portatif. Londres, 1764. in-8vo.
Dit boek van VOLTAIRE werd 14 December 1764 door het Hof van Holland verboden, dat verklaarde “welke het selve op heeden door handen des Scherpregters publiquelyk heeft doen verbranden. “Te Amsterdam verboden 3- Nov. 1764. Vergelijk: G. Bengesco, Voltaire, Bibliographie de ses oeuvres. I, blz. 412 v.v.

Bye-korf. Den Nederlandtschen – : waer in Ghy beschreven vindt al tghene dat nu wtghegaen (uitgegaan?) is op den Stilstant ofte Vrede, zeer nootzakelijc om te lesen van alle liefhebbers des Vaderlandts.
(1607, 30 a 40 geschriften over de vredesonderhandelingen van de jaren 1607)

126. Ecole des filles, ou la philosophie des Dames. Fribourg, 1668. in-12mo.
De schrijver, men noemt als zoodanig een zekeren HELOT, werd bij den eersten druk (Paris 1655), veroordeeld om opgehangen te worden. Hij vluchtte en zijn boek werd onder de galg verbrand. Deze druk van Fribourg is in werkelijkheid in Holland gedrukt. De regeering van Rotterdam verbood dit zedelooze boek 31 Jan. 1669, daarin voorafgegaan door de vroedschap van utrecht, die hetzelfde boek in 1668 verboden had. Het Hof van Holland verbood het 7 jan. 1669. Er bestaan van dit boek tal van drukken en vertalingen, o.a. een Hollandsche (Amst. 1658). Men zie hierover de Bibliographie des ouvrages relatifs á  amour i. v. Ook uitgaven met obscoene prentjes werden aan den man gebracht en deze prentjes werden ook wel afzonderlijk verkocht.Dit blijkt uit de vervolgening in Dec. 1768 door het Hof van Holland ingesteld tegen een Jood uit Amsterdam, Matthijs van Mordechaij Cohen, wegens het verkoopen van deze prentjes en andere pornographische literatuur. Bij de vervolgen worden nog genoemd de mij niet bekende Discorsi Politici [! maar, waarschijnlijk van Fabio Albergati, Paolo Paruta, Girolamo Brusoni, of Macchiavelli], de Dom Bougre [iets anders obsceens] en L’Academie des dames, een circa 1780 uitgekomen boek. Tevens blijkt uit die vervolging dat de Ecole des filles ook bekend was onder den naam Chineesche Almanach. De eisch tegen COHEN luidde: geeeseling, twaalf jaren tuchthuis en verbanning.
[38-39]

127. Zillesens “De eer van het patriottismus der Zeven vereenigde gewesten verdedigt, zoo in het algemeen voor Europa… etc. “1792 15 april in den Haag en in hetzelfde jaar ook te Amsterdam verboden. (DH pseudonym: Philathethes Batavus) (Cornelis Zillesen in AMSTERDAM) [39]

[57]Hobbes, Th. Leviathan of van de stoffe, gedaente ende magt van de kerckelijcke ende wereltlijcke regeeringe. Amsterdam, J. Wagenaar, 1667 (verboden 1674)

[58]
188. L’homme machine. Leyde, Elie Luzac fils. 1748. in 12mo.
Van dit materialistisch geschrift van J. O. de la Mettrie schrijft G. Peignot in zijn Dictionnaire: Cet ouvrage a té livré aux flammes en Hollande”, zonder op te geven waar en wanneer.

189. Wysgeerige en staatkundige verhandelingen…. Uit het engelsch vertaald. Rott., A. Bothall enz. 1766. In-8vo.
Den 9den Jan. 1789 werd te Haarlem verboden: Hume, Wijsgerige Verhandelingen, waarmede het bovenstaande bedoeld zal zijn.

[60] Allerlei van JDvdC, namelijk:

– Een vertaling van Richard Price’ “Aanmerkingen over den aart der burgerlyke vryheid, over de gronden der regeering, en over de regtveerdigheid en staatkunde van den oorlog met Amerika… Naar den elfden… druk… vertaald door J. D. Baron van der Capellen. Leyden, L. Herding, 1776. in 8vo.
Kn: “De eerste Engelsche druk Observations on the nature of civil liberty is van Februari 1776. Er moeten dus in 1776 minstens elf edities het licht hebben gezien. De eerste Hollandsche druk is van Dec. 1776. Dit patriottisch geschrift behoort tot de boeken den 9 jan. 1789 te Haarlem verboden.

223 Le Francq van Berkey, J. aan zyne medeburgeren. Amsterdam 1783. in-8vo. [68]

263. Mirabeau, graaf de. Van alles [78]

[89] 296. Ouvrages philosophiques pour servir de preuves á  la religion de l’auteur. 1764
Het hof van Holland verbood dit boek den 14den Dec. 1764. Volgens zijn publicatie had het drie titels nl den bovenstaande en … drie der stukken hebben tot auteur: Voltaire

[92] 310. La Philosophie de l’histoire. Amsterdam, Chauguion, 1765. in-8vo.
Door VOLTAIRE. De druk van Genève 1765 vermeldt op den titel “par l’abbé Bazi”. Het Hof van Holland veroordeelde het boek den 17den Juli 1765 om verbrand te worden.

[94] Jos Priestley, Historie der verbasteringen van het Christendom. Dordrecht, 1784. in-8vo.
Vertaling van History of the corruptions of Christianity, 1782. (omdat hij sociniaan)

[98] Raynal, G. Th. Fr. Historie van het Stadhouderschap. Overzien door Rousset (de nieuwe druk in 1786, waren al eerdere vertalingen niet verboden) origineel: Histoire du Stadhoudérat depuis son origine jusqu’á  présent verschenen in 1748

J. J. Rousseau, 355, 356 [108] Contrat social en Emile verboden in 20 juli in Amsterdam 1762, vlak daarna ook Emile verboden (hoewel de Staten van Holland eerder dat jaar nog een octrooi hadden verleend voor 15 jaar aan Neaulme, die het over had gedaan aan Rey)

[104] 357. Lettres écrites de la montagne. Amsterdam, M. M. Rey, 1764.

377 [110] Spinoza ‘Opera posthuma, quorum series post praefationem exhibitur. 1677. in 4to.

385 [113] John Taylor, Verhandeling van het leerstuk der verzoening, volgens den inhoud der H. Schrift. Harlingen, F. v. d. Plaats, 1754. in-8vo.

[116] Treurgalm op de dood van de koning van Vrankrijk. (1793).
Kn: “Onder dezen titel den 7 Febr. 1793 door de vroedschap van Rotterdam verboden.

[121]
410. Verhandeling over de gelijkheid der menschen, als het oorspronlyke richtsnoer voor ’s menschen handelingen, en de rechten en pligten, die, in de maatshcappij, wederkeerig uit deselve voortvloeien, door Justus Batavus. Amst., H. Brongers, 1794. in 8vo
Kn: Oorspronkelijk was deze verhandeling bestemd als antwoord op de prijsvraag van Teyler’s godgeleerd genootschap: “In welken zin kunnen de menschen gezegd worden gelijk te zijn?”voor de beantwoording waarvan H. C. CRAS en W. L. Brown werden bekrond (13de deel). Waarom de Rotterdamsche vroedschip dit stuk den 5den Maart 1794 verbood wordt niet opgegeven. In den aanvang van dat jaar ook in den Haag verboden.

411. Verhandeling over de toelerantie of verdraagzaamheid in het stuk van den godsdienst; door een liefhebber der waare regtzinnigheid. Leeuwarden, H. A. de Chalmot, 1769-in-8vo.
Kn: den 6den Juli 1769 met vier andere geschriften over hetzelfde onderwerp verboden als “strijdig met den zuiveren godsdienst en dienende tot ersmadinge van deselve”.

423 [124] Aan het volk van Nederland

[125] 426. Voltaire. Memoires pour servir á¡ la vie de M. de – écrits par lui-même. in 8-vo.
Kn: Den 15den Juli 1784 in den Haag verboden. In dat jaar verschenen er drukken met adres: Londen, Berlijn enz. Zie G. Bengesco, Voltaire. Bibliographie de ses ouevres, n0 1642 v.v.

427. Voltaire, La Pucelle d’Orléans, poème divisé en vingt chants. Londres aux dépens de la Compagnie, 1764, in 8-vo.
Kn: Als “inhoudende verschydene grouwelyke en lasterlyke opinien, directelyk strydende tegen Gods hylig woord, en strekkende tot voortsettinge van ergerlyke en valsche leeringen”, werd dit boek door den magistraat vna den Haag den 28sten juni 1764 verboden.

[126] 428. Voltaire, de. Verhandeling over de verdragsaamheit in het stuk der religie. Uit het Fransch Vertaalt. Leeuwarden, A. Ferwerda, 1764. in 8-vo.

[133] 449. De Klagende zee over Neerlands verwoest wordende scheepvaart. Amst. H. v. Werven (1758).
Kn. Gedicht naar aanleiding van den destijds kwijnenden handel, 13 Dec. 1758 te Amsterdam verboden.

Ook Knuttel maakt gebruik van Doorninck, Vermomde en naamloze schrijvers

rond 1764,65 erg druk, als ook in 1789 en 1794

Over de uitspraak van het Haarlemse hof op 9 januari 1789, waarin 22 werken werden verboden:

*Aanwijsing der heilsame politike gronden en maximen van de Republike van Holland en Westvriesland. Leiden en Rotterdam, Hakken