Denkend aan Hume in Holland

Voortgang
De afgelopen weken heb ik me op een aantal dingen gericht, maar de meeste nadruk is – wat mijn scriptie betreft – komen te liggen op het werken aan de bronnentijdbalk. Inhoudelijk ben ik er niet zoveel mee opgeschoten, maar leerzaam was het zeker (al ligt het geleerde meer in het vlak van het programmeren dan ergens anders). Ik hoop dan ook dat het me lukt om op 8 april bij mijn presentatie deze tijdbalk als visueel hulpmiddel kan gebruiken.
Minstens twee middagen heb ik besteed aan het voltooien van mijn ‘oriëntatie’ op de spectatoriale geschriften: in De Denker is in elk geval nauwelijks geschreven over Hume. De enige interessante vondst was een stuk over een werk van Ferguson, een andere Schotse denker, die een hoofdrol speelt in het boek Translating the Enlightenment van Fania Salzberger-Oz. Het is misschien goed om, waar mogelijk, ook digitaal te zoeken naar enkele andere Schotse denkers (in de databases van VLO, en DBNL), om een gevoel te krijgen voor de verhoudingen: was Hume echt het belangrijkste exportproduct van de ‘Schotse Verlichting’, of was hij één van de velen?
Behalve het boek van Salzberger-Oz heb ik ook eindelijk de bundel van mijnheer Velema verder kunnen bestuderen, waardoor ik nu iets beter bekend ben met het soort onderzoek dat zich voornamelijk richt op het blootleggen en ontleden van ‘political languages’. In haar boek over de receptie van Schotse werken in Duitsland legt Salzberger-Oz de nadruk op de moeilijkheden die ontstaan bij het vertalen van specifieke termen van het ene ‘regionale’ discours naar het andere. Hiermee laat ze zien dat het voor genuanceerd receptieonderzoek nodig is om stil te staan bij de betekeniswisselingen die optreden bij het maken van vertalingen, en om te zien dat de onderlinge verschillen in (politiek) discours van invloed kunnen zijn op de receptie van werken uit een ander land.
Nu zal het voor mij onmogelijk zijn om uitspraken te doen over het discours in de Republiek, wanneer ik alleen van mijn eigen bronnen uitga, maar met behulp van secundaire literatuur kan ik hopelijk een beetje feeling krijgen voor de mate waarin de taal van Hume aansluit bij de taal van zijn Nederlandse publiek. En door de vertalingen van zijn werk naast de oorspronkelijke teksten te leggen – zowel die in tijdschriften als later van hele boeken – komen er misschien regelmatigheden aan het licht die ons iets kunnen vertellen over de ontvankelijkheid van het Neder-Duitsch voor de beleefde Engelse concepten van Hume.

Een schrijfplan
Daarmee kom ik aan bij het meest concrete plan dat ik tot nu toe heb gehad voor mijn scriptie: een hoofdstukindeling, onderbouwd met bronnen.
Uitgeven/Verkopen, Vertalen, Recenseren en Gebruiken. Dat zijn de vier terreinen, vier manieren waarop in Holland en elders in de Republiek om werd gegaan met de teksten van Hume, waarover ik zou willen schrijven. Ondertussen heb ik ook eindelijk het idee dat ik in de afgelopen jaren(!) voor elk van deze thema’s behoorlijk veel bruikbare bronnen en informatie heb gevonden – waarschijnlijk te veel om vier hoofdstukken te vullen. Het gaat natuurlijk ook om een mooie verhouding tussen deze thema’s, maar dat merk ik bij het schrijven vanzelf.
Omdat ik de eerste ben die de receptie van de ideeën van Hume in Nederlandstalige bronnen onderzoek, hoef ik geen hoofdstuk te wijden aan mijn positionering in het historiografische debat. Maar wanneer mijn onderzoeksresultaten niet binnen de huidige opvattingen en theorieën passen, zal ik dat natuurlijk duidelijk aangeven. Daarnaast kan ik, wat betreft mijn theoretische en methodologische kader, hopelijk volstaan met een overzicht van het reeds voltooide receptie-onderzoek naar Hume elders, en anderen in Holland – en een verklaring van de wijze waarop mijn onderzoek hiervan afwijkt.
Het liefst schrijf ik ook geen hoofdstuk waarin ik een historisch kader neerzet. Dat is niet alleen omdat ik in deze onderneming, gezien de complexiteit van mijn onderwerp, waarschijnlijk hopeloos zou verzuipen. Een andere reden is namelijk dat ik meer geloof in het gaandeweg blootleggen van de achterliggende ontwikkelingen – dan hoef je als lezer ook niet terug te bladeren naar iets dat al twee hoofdstukken eerder ergens staat geschreven.

De komende twee weken
Zal ik mijn voorstel uitwerken en mijn presentatie voorbereiden. Na 8 april zal ik in elk geval nog één grote verzameling bronnen aanboren, namelijk de Maandelyke Uittreksels, of Boekzaal der Geleerde Waerelt. Dit is, na de Vaderlandsche Letteroefeningen het langst lopende recensietijdschrift van de achttiende eeuw, en daarnaast is het ‘geleerde’ aspect van dit blad voor mij erg interessant. Om te beginnen zal ik waarschijnlijk eerst de publicatiejaren van de Nederlandse vertalingen van Humes werk doornemen. Daarna – afhankelijk van het succes bij deze eerste peiling – zal ik ook andere jaargangen doorzoeken. Het is mogelijk dat de nadruk van mijn onderzoek hierdoor op het thema Recenseren komt te liggen. Dit zou echter alleen maar mooi zijn, want dat zou betekenen dat er in de recensies niet slechts werd samengevat, maar ook inhoudelijk werd ingegaan op de ideeën van Hume.

Jan Hartog heeft in 2009 een boek op de wereld gezet waarin het gaat over de spectatoriale Geschriften van 1741 tot 1800 – hierin komt ook de Philanthrope aan bod op bladzijde 12/13, waarin ook het ontlenen aan hume wordt genoemd. verder weinig nieuws (voor zover te overzien).

Over de auteurs van de Philanthrope: zie Vermomde en naamloze auteurs opgespoord… van Van Doorninck

I

 Opgedragen aan Pieter le Clerq, commissaris der Uitheemsche Depeches van hunne Hoog Mog. de Heeren Staten Generaal der Vereenigde Nederlanden, waarbij de Philanthrope het volgende nog zegt: “á“m voor de vuist te spreeken: eigenlyk beschouw ik u, in deeze Opdragt als Vertaaler, en , weegens uw ouderdom, en occupatien, als EMERITUS VERTAALER. Als Historieschryver durf ik, uit reden van eigen belang, niet waagen u voor dit Stukje te plaatsen, want de waarde van een Werk moet toch dikwils staan of vallen met een’Beschermheer, die aan deszelfs hoofd geplaatst word; de ondergang des eenen sleept onvermydelyk het bederf des andere met zich. En myne vrees is. dat gy, als Historieschryver, als Vertaaler, nog bestaat en leeft. Mogelyk dool ik. Ik wil er niet voor instaan. Misschien sterft de laatste schielyk aan eene pleuris, terwyl de eerste, aan een teering kwynende, het nog weinig Jaaren sleepende houd. Ontfang dan, als VERTAALER, dit Werkje, en draag het zoo veel achting toe, als gy oordeelt dat het verdient… ”

merkwaardig

Stukjes

• Inleiding vertelt hoe het eerste vertoog uit de ADVENTURER is gehaald, “een der Papieren, die onlangs met grooten opgang door de naburige Britten gelezen en geprezen zyn”. De auteur beschrijft vervolgens hoe dit blad als een “WAAGHALS” “in ’t Gevaar van het vrymoedig Oordeel van het Gemeen begaf, en zich als een Kampioen tot Voorstand van Deugd en goede Zeden, tot heil van ’t Menschdom, blootstelde. Vint Nederland in dit Karakter, om ‘er een openbaar Geschrift mede te beginnen, iets vreemds en dat met zynen smaak niet overeenkomt, men blyve niet aan de beginselen hangen, of stel zyn oordeel in de waagschaal om den arbeid van een verstandigen Schryver hierom terstond te laken.” Want, vervolgt de auteur, hoe dieper je in de ADVENTURER komt, hoe meer je het heilzame er van in begint te zien. Daarom kon de Philanthrope die karakterisering van waaghalzerij achter zich laten. [3].
  “De PHILANTHROPE kent ook andere Papieren der Britten, waar uit hy meent voordeel voor Nederland te kunnen rapen en hy tracht ‘er gebruik van te maken. Wat hy ‘er van zyn eigen maaksel zal byvoegen heeft hy nog niet bepaald, hoewel hy ’t niet buiten hope stelt dat iets diergelyks zou kunnen gebeuren; maar hy vint geraden geene belofte te doen om in geen schuld te vervallen, waar van de betaling dikwils hoe langer hoe meer onzeker worden kan.”
  En tot slot wenst de Philanthrope “zyne Lezeren het Nut, dat hy zelf in de Britsche Schriften meent gevonden te hebben”.

  Geen wonder dat we Hume precies in dit tijdschrift tegenkomen!

• In stukje 3 wordt door de Philanthrope en een briefschrijver Batavus gefilosofeerd over de mogelijke bijdrage van diens Philanthropisch genootschap – de eerste had namelijk de vertogen van de laatste haast letterlijk uit de mond ontfutzelt – en kondigt de Philanthrope aan dat Batavus’ stukjes met een B zullen worden ondertekend, en die van hemzelf met A (voor Anglicanus).
  

  Maar eens turven hoe vaak dit voorkomt!

• 9: stukje waarin over atheïsten en vrijdenkers wordt gesproken
• stukje van ANTHONY DOBBELSTEEN over geldzucht en gokken, waarin wordt verwezen naar Mandeville’s Fable of the Bees: “Zoo iemand van myne Landsluiden zoo bekrompen van ziel mogt zyn, dat hy nog eenige zwaarigheden over dit stuk hadt, en deeze Leer gaarne wat nader zag opgehelderd, wys ik hem naar de Fabel der Byën van den doorlugtigen Mandeville, en diergelyke stigtelyke Zedekundige Boeken meer.

Nummertje 52: “De Woorden zsggen min; maar Zeken Spreken ’t meest; Men lette op Zaken dan terwyl men Woorden leest.” ANONYMUS, zo leidt de Philanthrope de brief in, waarin “Uw getrouwe en dienstvaerdige Lezer Z” een schets voor een Nederduytsch woordenboek presenteert. Veel artikelen bestaan meer uit commentaar dan uit puur betekenis en grammatica, maar dat is een beschuldiging die hij wel op zich wil nemen. Datzelfde geldt immers voor Bayle: “Ik kan wel honderd artikelen uyt Bayle opnoemen, waar men duydelik siet, dat de Titel alleen om de aanmerkingen daar geplaatst is, en nochthans blyft het ’t woordenboek van Bayle.” Voorbeeldlemma “Compliment” begint dan ook met de volgende zin: “Behoort onder de woorden die niets beteekenen.”
Stukje 57 en 58: reisverslag (en reactie daarop) van een Engelsman, MODERATUS genaamd, die in een postkoets door Engeland reist. ánteressant is dat de Engelsman zijn vaderland de “grootste verscheidenheid van Karakteren” kent van alle landen op de wereld, dankzij de “groote Vryheid onder hen, die ydereen de Privilegie geeft, om op zyne manier wys of dwaas te doen, en die elk behoed voor eene noodzaakelyke geveinsdheid of slaafsche navolging.”

 

dit zou zo uit Hume’s Of Natural Characters kunnen komen, waarin Hume het volgende schrijft: “the ENGLISH government is a mixture of monarchy, aristocracy, and democracy. The people in authority are composed of gentry and merchants. All sects of religion are to be found among them. And the great liberty and independency, which every man enjoys, allows him to display the manners peculiar to him. Hence the ENGLISH, of any people in the universe, have the least of a national character; unless this very singularity may pass for such” [ONC Intelex: Para. 19/35 mp. 207 gp. 251] MODERATUS schreef dit verslag 9 jaar na de eerste publicatie van ONC in Engeland.

Pagina's: 1 2 3 4 5 6

Titel: Discours politiques. / By David Hume. ; Translated
from the English
Impressum: Amsterdam, Paris, sold by M. Lambert, 1754
Formaat: 12°
Collatie: 2 volumes ; 1#a-d8/4 e4 f1 A-2N8/4 2#Ï€1 A-2L8/4 2M4
2N1
Vingerafdruk: Dl. 1: 175412 – a1 a3 up : a2 f n – b1 A t : b2
2N2 bre
Dl. 2: 175412 – b1 A o : *b2 2M2 l’égar
Typografische informatie: x (typografische titelpagina), i (lettertype
romein)

Auteur: David Hume (1711-1776)
Alternatieve titel: Political discourses. French
Jaar: 1754
Drukker / Uitgever: s.n. Amsterdam; Lambert, Michel Paris, 1750,
1754-1771
Onderwerpstrefwoord: Political science
Signatuur: Londen, British Library: Shelfmark unknown
Titel: Discours politiques. / By David Hume. ; Translated
from the English by De M**** [=Eléazor Mauvillon]
Impressum: Amsterdam, J. Schreuder and P. Mortier junior,
1754-1757
Annotatie: The essays of David Hume are contained in volume 1
Parts 4-5 also issued as [Ange Goudar], Les
interets de la France mal entendus, 1757
Formaat: 8°
Collatie: 5 volumes ; 1#Ï€2 A-X8 Y6 Z4 2#*4 2*2 A-V8 X2 3#Ï€1
A-2C8 2D64#*2 † 8 A-2F8 (lacks 2F8, blank?) 5#Ï€2 *4
A-X8 Y2
Vingerafdruk: Dl. 1: 175408 – b1 A ‘ : b2 Z3 e
Dl. 2: 175608 – 1a1 *2 eu : 1a2 *3 ons – 2a1 * $M
: 2a2 *2 es$ – *b1 A2 nté : *b2 X Ap
Dl. 3: 175608 – *b1 A2 erai : b2 2D4 piers
Dl. 4: 175708 – 1a1=1a2 *2 o – 2a1 †  e$ : 2a2 † 5
ga – b1 A e : b2 2F5 $qu
Dl. 5: 175708 – a1 * io : a2 *3 Po – b1 A $N : b2
Y2 ive
Typografische informatie: z (titelblad in meer kleuren), x (typografische
titelpagina), a (illustraties op titelpagina), i
(lettertype romein), g (boekenlijst diversen)

Auteur: David Hume (1711-1776)
Vertaler / Bewerker: Eléazar Mauvillon (1712-1779)
Alternatieve titel: Political discourses. French
Jaar: 1754
Drukker / Uitgever: Schreuder, Johann Amsterdam, 1754-1773; Mortier,
Pieter (III) Amsterdam, 1754-1781
Onderwerpstrefwoord: Political science
Signatuur: Amsterdam, UB: OK 62-1133-1137
Londen, British Library: 8005.b.15
Titel: Essais philosophiques sur l’entendement humain. /
By Hume. ; Translated from the English
Impressum: Amsterdam, J.H. Schneider, 1758
Annotatie: Half-titles: Oeuvres philosophiques […]. Tome
premier(-second)
Formaat: 8°
Collatie: 2 volumes ; 1#Ï€2 a-d8 A-Q8 R4 (lacks R4, blank?)
2#Ï€2 A-R8 S4 (S4 blank)
Vingerafdruk: Dl. 1: 175808 – a1 a $ : a2 d5 lui – b1 A l’ : b2
R2 elle
Dl. 2: 175808 – b1 A l : b2 S2 ,$
Typografische informatie: z (titelblad in meer kleuren), x (typografische
titelpagina), h (drukkersmerk), i (lettertype
romein)

Auteur: David Hume (1711-1776)
Alternatieve titel: Works. Selection. Volume 1-2
Jaar: 1758
Drukker / Uitgever: Schneider, Jean Herman Amsterdam, 1756-1790
Onderwerpstrefwoord: Philosophy
Signatuur: Den Haag, KB: 1124 B 33-34
Nijmegen, Universiteitsbibliotheek: OD 629 c 109
nr.1-2
Utrecht, UB: Y oct. 1691-1693
Titel: Dissertations sur les passions, sur la tragédie,
sur la regle du goá»t. / By D. Hume. ; Translated
from the English
Impressum: Amsterdam, J. H. Schneider, 1759
Annotatie: Half-title: Oeuvres philosophiques […]. Tome
second
Formaat: 8°
Collatie: π2 A-P4
Vingerafdruk: 175908 – b1 A e : b2 P2 ce
Typografische informatie: x (typografische titelpagina), i (lettertype
romein)

Auteur: David Hume (1711-1776)
Alternatieve titel: Works. Selection. Volume 2
Jaar: 1759
Drukker / Uitgever: Schneider, Jean Herman Amsterdam, 1756-1790
Onderwerpstrefwoord: Philosophy
Signatuur: Amsterdam, Vrije Universiteit: XM.05813:2
URL: Illustration:
http://racer.kb.nl/pregvn/STCN/STCN_301895805_01.
jpg
Titel: Histoire naturelle de la religion. / By D. Hume. ;
Translated from the English
Impressum: Amsterdam, J.H. Schneider, 1759
Annotatie: Half-title: Oeuvres philosophiques […] Tome
premier
Formaat: 8°
Collatie: π4 A-V4 X2
Vingerafdruk: 175908 – b1 A n : b2 X fr
Typografische informatie: x (typografische titelpagina), i (lettertype
romein)

Auteur: David Hume (1711-1776)
Alternatieve titel: Works. Selection. Volume 1
Jaar: 1759
Drukker / Uitgever: Schneider, Jean Herman Amsterdam, 1756-1790
Onderwerpstrefwoord: Theology (church history)
Signatuur: Amsterdam, Vrije Universiteit: XM.05813:1
URL: Illustration:
http://racer.kb.nl/pregvn/STCN/STCN_301895678_01.
jpg
Titel: Histoire naturelle de la religion. / By D. Hume. ;
Translated from the English
Impressum: Amsterdam, J.H. Schneider, 1759
Annotatie: Half-title: Oeuvres philosophiques […] Tome
troisieme
Formaat: 8°
Collatie: π2 *4 A-L8 M2
Vingerafdruk: 175908 – a1 * s : a2 *3 $ – b1 A st : b2 M2 us$s
Typografische informatie: z (titelblad in meer kleuren), x (typografische
titelpagina), i (lettertype romein)

Auteur: David Hume (1711-1776)
Alternatieve titel: Works. Selection. Volume 3
Jaar: 1759
Drukker / Uitgever: Schneider, Jean Herman Amsterdam, 1756-1790
Onderwerpstrefwoord: Theology (church history)
Signatuur: Den Haag, KB: 1124 B 35:1
Nijmegen, Universiteitsbibliotheek: OD 629 c 109
nr.3
Utrecht, UB: Y oct. 1693:1
Titel: Dissertations sur les passions sur la tragedie sur
la regle du gout. / By D. Hume. ; Translated from
the English
Impressum: Amsterdam, J. H. Schneider, 1759
Annotatie: Half-title: Oeuvres philosophiques […]. Tome
quatrieme
Formaat: 8°
Collatie: π1,2 A-H8 I6
Vingerafdruk: 175908 – b1 A ab : b2 I4 an
Typografische informatie: z (titelblad in meer kleuren), x (typografische
titelpagina), i (lettertype romein)

Auteur: David Hume (1711-1776)
Alternatieve titel: Works. Selection. Volume 4
Jaar: 1759
Drukker / Uitgever: Schneider, Jean Herman Amsterdam, 1756-1790
Onderwerpstrefwoord: Philosophy
Signatuur: Den Haag, KB: 1124 B 35:2
Nijmegen, Universiteitsbibliotheek: OD 629 c 109
nr.4
Utrecht, UB: Y oct. 1693:2
Titel: Essais de morale ou Recherches sur les principes de
la morale. / By Hume. ; Translated from the English
Impressum: Amsterdam, J.H. Schneider, 1760
Annotatie: Half-title: Oeuvres […]. Tome cinquieme
Formaat: 8°
Collatie: π1,2 A-T8 V4
Vingerafdruk: 176008 – b1 A ut : b2 V3 sées
Typografische informatie: z (titelblad in meer kleuren), x (typografische
titelpagina), i (lettertype romein)

Auteur: David Hume (1711-1776)
Alternatieve titel: 041 Works. Selection. Volume 5
Jaar: 1760
Drukker / Uitgever: Schneider, Jean Herman Amsterdam, 1756-1790
Onderwerpstrefwoord: Philosophy
Signatuur: Den Haag, KB: 1124 B 36
Titel: Le caffé, ou L’Ecossaise, comedie. / By Hume. ;
Translated into French [by Voltaire]
Impressum: La Haye, H. Constapel bookseller, 1760
Annotatie: Not by (John) Hume; the real author is De Voltaire
Part of: Nouveau, Nouveau theatre de La Haye,
volume 6, 1761
Formaat: 8°
Collatie: A-G8
Vingerafdruk: 176008 – b1 A2 ;$& : b2 G5 par
Typografische informatie: x (typografische titelpagina), a (illustraties op
titelpagina), i (lettertype romein)

Auteur: John Hume (1703/6-1782)
Vertaler / Bewerker: Voltaire (1694-1778) pseud. van Franá§ois-Marie
Arouet
Jaar: 1760
Drukker / Uitgever: Constapel, Henri ‘s-Gravenhage, 1758-1762,
1767-1792
Onderwerpstrefwoord: French language and literature; Drama
Signatuur: Den Haag, Gemeentearchief: Hgst 8421:2
Den Haag, KB: 845 B 2:6:2
Den Haag, Nederlands Muziek Instituut: NMI Tf-tb
1021
Leiden, UB: 2403 G 32 (part only)
Titel: Discours politiques. : [Part 1] / By David Hume. ;
Translated from the English by De M**** [=Eléazor
Mauvillon]
Impressum: Amsterdam, J. Schreuder and P. Mortier le jeune,
1761
Formaat: 8°
Collatie: π2 A-X8 Y6 Z4
Vingerafdruk: 176108 – b1 A u’ : b2 Z3 ne
Typografische informatie: z (titelblad in meer kleuren), x (typografische
titelpagina), i (lettertype romein), a
(illustraties op titelpagina)

Auteur: David Hume (1711-1776)
Vertaler / Bewerker: Eléazar Mauvillon (1712-1779)
Alternatieve titel: Political discourses. French. Part 1
Jaar: 1761
Drukker / Uitgever: Schreuder, Johann Amsterdam, 1754-1773; Mortier,
Pieter (III) Amsterdam, 1754-1781
Onderwerpstrefwoord: Political science
Signatuur: Amsterdam, UB: OK 61-2810
URL: Illustration:
http://racer.kb.nl/pregvn/STCN/STCN_304720275_01.
jpg
Titel: Histoire de la maison de Tudor, sur le trá´ne
d’Angleterre. / By David Hume. ; Translated from
the English by Madame B*** [= O. Durey de
Meynières-Belot]
Impressum: Amsterdam, 1763
Formaat: 4°
Collatie: 2 volumes ; 1#Ï€4 a4 A-3Z4 4A2 2#Ï€4 (-Ï€4) A-3S4 3T2
Vingerafdruk: Dl. 1: 176304 – a1 a n : a2 a2 .$S – b1 A s : b2
4A ssarts,$a
Dl. 2: 176304 – b1 A $ : b2 3T timen
Typografische informatie: x (typografische titelpagina), i (lettertype
romein)

Auteur: David Hume (1711-1776)
Vertaler / Bewerker: Octavie Durey de Meynières-Belot (1719-1804)
Alternatieve titel: History of England under the house of Tudor. French
Jaar: 1763
Drukker / Uitgever: s.n. Amsterdam
Onderwerpstrefwoord: History (Great Britain and Ireland)
Signatuur: Amsterdam, Vrije Universiteit: XR.00161
URL: Illustration:
http://racer.kb.nl/pregvn/STCN/STCN_300146205_01.
jpg
Titel: Histoire de la maison de Tudor, sur le trá´ne
d’Angleterre. / By David Hume. ; Translated from
the English by Madame B*** [= O. Durey de
Meynières-Belot]
Impressum: Amsterdam, 1763
Formaat: 12°
Collatie: 6 volumes ; 1#Ï€1 a12 A-O12 P8 2#Ï€1 A4 B-S12 T8 (T8
blank) 3#Ï€1 A4 B-V12 X6(-X6) Y-Z12 2A8 (2A8 blank)
4#Ï€1 a2 A-N12 O8 5#Ï€1 A4 B-R12 S2 6#Ï€1 A-Q12 R4
Vingerafdruk: Dl. 1: 176312 – a1 a ce : a2 a6 s$g – b1 A r : b2
P4 $C
Dl. 2: 176312 – b1 A u : b2 T4 ar,$
Dl. 3: 176312 – b1 A a : b2 2A3 ande$
Dl. 4: 176312 – a1=a2 a $P – b1 A o : *b2 O3
u,$ni$
Dl. 5: 176312 – b1 A $m : b2 S e,
Dl. 6: 176312 – b1 A pa : *b2 R2 epa
Typografische informatie: x (typografische titelpagina), i (lettertype
romein)

Auteur: David Hume (1711-1776)
Vertaler / Bewerker: Octavie Durey de Meynières-Belot (1719-1804)
Alternatieve titel: History of England under the house of Tudor. French
Jaar: 1763
Drukker / Uitgever: s.n. Amsterdam
Onderwerpstrefwoord: History (Great Britain and Ireland)
Signatuur: Den Haag, KB: 3099 H 7-12
Titel: Essais moraux et politiques. / By Hume. ;
Translated from the English
Impressum: Amsterdam, J.H. Schneider, 1764
Annotatie: Half-title: Oeuvres […]. Tome sxieme[!]
Formaat: 8°
Collatie: π1, 2 *2 2*1 A-S8 T4 V-2B8 2C-2D4 (lacks 2D4,
blank?)
Vingerafdruk: 176408 – a1 * é : a2 *2 AI. – 2a1=2a2 * a – b1 A oy
: b2 2D2 ,$pe
Typografische informatie: z (titelblad in meer kleuren), x (typografische
titelpagina), h (drukkersmerk), i (lettertype
romein)

Auteur: David Hume (1711-1776)
Alternatieve titel: Works. Selection. Volume 6
Jaar: 1764
Drukker / Uitgever: Schneider, Jean Herman Amsterdam, 1756-1790
Onderwerpstrefwoord: Philosophy; Political science
Signatuur: Den Haag, KB: 1124 B 37
Utrecht, UB: Y oct. 1652
Titel: Wysgeerige en staatkundige verhandelingen. / By
David Hume. ; Translated from the English
Impressum: Amsterdam, K. van Tongerlo, 1764
Formaat: 8°
Collatie: *6 A-2D8 2E2
Vingerafdruk: 176408 – a1 *2 $z : a2 *4 er – b1 A $’ : b2 2E2
$te$v
Typografische informatie: x (typografische titelpagina), i (lettertype
romein)

Auteur: David Hume (1711-1776)
Alternatieve titel: Essays, moral and political. Dutch
Jaar: 1764
Drukker / Uitgever: Tongerlo, Kornelis van (I) Amsterdam, 1741-1765
Onderwerpstrefwoord: Philosophy; Political science; Economics
Signatuur: Amsterdam, UB: O 62-4405
Utrecht, UB: THO: DIJNS 22-362
Titel: Histoire de la maison de Plantagenet, sur le trá´ne
d’Angleterre. / By David Hume. ; Translated from
the English by Madame B*** [= O. Durey de
Meynières-Belot]
Impressum: Amsterdam, 1765
Formaat: 4°
Collatie: 2 volumes ; 1#Ï€2 a2 A-4E4 [4F]2 2#Ï€2 a2 A-4N4 [4O]1
Vingerafdruk: Dl. 1: 176504 – a1=a2 a $á  – b1 A $p : b2 4E2
ar$Madox.$p.
Dl. 2: 176504 – a1=a2 a ém – b1 A me : b2 4N2
id$du$Prin
Typografische informatie: x (typografische titelpagina), i (lettertype
romein)

Auteur: David Hume (1711-1776)
Vertaler / Bewerker: Octavie Durey de Meynières-Belot (1719-1804)
Jaar: 1765
Drukker / Uitgever: s.n. Amsterdam
Onderwerpstrefwoord: History (Great Britain and Ireland)
Signatuur: Amsterdam, Vrije Universiteit: XR.00160
URL: Illustration:
http://racer.kb.nl/pregvn/STCN/STCN_300147716_01.
jpg
Titel: Histoire d’Angleterre. / By David Hume. ;
Translated from the English by Madame B*** [= O.
Durey de Meynières-Belot]
Impressum: Amsterdam, 1765
Formaat: 12°
Collatie: 6 volumes ; 1#Ï€1 a4 A-S12 T4 (lacks T4, blank?)
2#Ï€1 A-X12 (lacks X12, blank?) 3#Ï€1 a4 A-V12 (lacks
a4, blank?) 4#Ï€1 A-Q12 R8 [S]1 5#Ï€1 A-X12 6#Ï€1
A-X12 Y8
Vingerafdruk: Dl. 1: 176512 – a1 a p : a2 a3 du$ – b1 A oá® : b2
T3 alis,$
Dl. 2: 176512 – b1 A $p : b2 X6 $pri
Dl. 3: 176512 – a1=a2 a n – b1 A ob : b2 V6 e$B
Dl. 4: 176512 – b1 A ;$ : b2 R4 ques$
Dl. 5: 176512 – b1 A tr : b2 X6 $á $p
Dl. 6: 176512 – b1 A o : b2 Y4 lain$q
Typografische informatie: x (typografische titelpagina), 4 (prijsopgave), i
(lettertype romein)

Auteur: David Hume (1711-1776)
Vertaler / Bewerker: Octavie Durey de Meynières-Belot (1719-1804)
Alternatieve titel: The history of Engeland. French
Jaar: 1765
Drukker / Uitgever: s.n. Amsterdam
Onderwerpstrefwoord: History (Great Britain and Ireland)
Signatuur: Den Haag, KB: 3099 H 1-6
Londen, British Library: 1607/2864
Titel: Wysgeerige en staatkundige verhandelingen. / By
David Hume. ; Translated from the English
Impressum: Rotterdam, A. Bothall, D. Vis and P. Holsteyn
booksellers, 1766
Formaat: 8°
Collatie: *6 A-2D8 2E2
Vingerafdruk: 176608 – a1 *2 ze : a2 *4 der – b1 A $’ : b2 2E2
n$te$
Typografische informatie: x (typografische titelpagina), i (lettertype
romein)

Auteur: David Hume (1711-1776)
Alternatieve titel: Essays, moral and political. Dutch
Jaar: 1766
Drukker / Uitgever: Bothall, Abraham Rotterdam, 1757-1800; Vis, Dirk
(II) Rotterdam, 1758-1801; Holsteyn, Pieter
Rotterdam, 1761-1800
Onderwerpstrefwoord: Philosophy; Political science; Economics
Signatuur: Amsterdam, UB: OG 63-6217
Amsterdam, UB: O 63-2140
Amsterdam, UB: O 63-9071
Den Haag, KB: 891 C 29
Rotterdam, Gemeentebibliotheek: 20 D 36
Titel: Historie van Engeland, van den inval van Julius
Cá¦sar tot de staetsverandering in’t jaer 1688, of
komste van Willem III. op den troon. / By David
Hume. ; Translated from the English
Impressum: Rotterdam, Losel, Bosch, Smithof […], 1769-1774
Formaat: 8°
Collatie: 8 volumes ; 1#*8 2*2 A-2P8 2Q4 (2Q4 blank) 2#*4
A-2R8 2S4 3#Ï€1 *4 A-2O8 2P6 4#*4 [2*]1 A-2Q8 2R4
5#*4 A-3C8 3D4 6#*4 A-2V8 2X4 7#*4 A-2T8 2V6 8#*6
A-2E8 2F2
Vingerafdruk: Dl. 1: 176908 – a1 *3 e$s : *a2 *5 er – b1 A k :
b2 2Q3 onge
Dl. 2: 176908 – a1=a2 *3 á¤er – b1 A e : b2 2S3
II.$sl
Dl. 3: 177008 – a1 *2 den : a2 *3 r$v – b1 A t :
b2 2P4 two
Dl. 4: 177008 – a1 *3 en : a2 *4 gi – b1 A li : b2
2R3 e$lege
Dl. 5: 177108 – a1=a2 *3 onc – b1 A r : b2 3D3
4,$265,
Dl. 6: 177208 – a1=a2 *3 $’t – b1 A r : b2 2X3
.$VI.
Dl. 7: 177308 – a1=a2 *3 an – b1 A ne : b2 2V4
schap
Dl. 8: 177408 – a1 *3 ng : a2 *4 nis – b1 A n : b2
2F2 rakte
Typografische informatie: x (typografische titelpagina), i (lettertype
romein), 3 (lijst van intekenaren/oproep tot
intekening)

Auteur: David Hume (1711-1776)
Alternatieve titel: The history of England. Dutch
Jaar: 1769
Drukker / Uitgever: Losel, Philippus Rotterdam, 1721-1772; Losel,
Andreas Rotterdam, 1764, 1767-1780; Bosch, Jacobus
Rotterdam, 1736-1782; Smithof, Nikolaes Rotterdam,
1735-1773; Burgvliet, Jacob Rotterdam, 1745-1789;
Arrenberg, Reinier Rotterdam, 1753-1789; Beman,
Hendrik Rotterdam, 1755-1782; Beman, Jan Daniel
Rotterdam, 1719-1771
Onderwerpstrefwoord: History (Great Britain and Ireland)
Signatuur: Amsterdam, UB: O 63-901-908
Den Haag, KB: 3085 F 3-10
Nijmegen, Universiteitsbibliotheek: OD 159 c 78
Rotterdam, Gemeentebibliotheek: 1370 D 24-31
Titel: Het leeven van David Hume, schildknaap. Beschreeven
door hem zelven
Impressum: Amsterdam, wed. van Esveldt and Holtrop, 1777
Formaat: 8°
Collatie: π2 (+2π1) 3π1 A-B8 (B8 blank)
Vingerafdruk: 177708 – b1 A $ : *b2 B4 n$
Typografische informatie: x (typografische titelpagina), i (lettertype
romein)

Auteur: David Hume (1711-1776)
Alternatieve titel: Life of David Hume. Dutch
Jaar: 1777
Drukker / Uitgever: Esveldt, Steven van (wed.) Amsterdam, 1776-1784;
Holtrop, Willem Amsterdam, 1776-1805
Onderwerpstrefwoord: Philosophy; Biographies
Signatuur: Leiden, UB: 1214 A 35 (lacks author’s portrait)
Leiden, UB: BIBBIO 152
URL: Illustration:
http://racer.kb.nl/pregvn/STCN/STCN_315175117_01.
jpg
Titel: La vie de David Hume ecrite par lui-meme. /
Translated from the English
Impressum: Rotterdam, J. Bronkhorst, 1777
Formaat: 12°
Collatie: π1 A12 B6 C1
Vingerafdruk: 177712 – b1 A e$ : b2 C qu
Typografische informatie: x (typografische titelpagina), i (lettertype
romein)

Auteur: David Hume (1711-1776)
Alternatieve titel: Life of David Hume. French
Jaar: 1777
Drukker / Uitgever: Bronkhorst, Jacobus Rotterdam, 1768-1800
Onderwerpstrefwoord: Philosophy; Biographies
Signatuur: Den Haag, KB: 3093 F 19
Naam: Hume, John
Leefjaren: 1703/6-1782
Naam: Hume, David
Naamsvariant: Hume, …
Hume, Dawid
Leefjaren: 1711-1776

Annotatie: filosoof, historicus en letterkundige
David Hume, Esq.

(meer…)

(meer…)