« Vorige pagina — Volgende pagina »
6 feb, 2009
Onderwerp van de studie van Arianne Baggerman.
Verwijzingen in Jose de Kruifs Liefhebbers
De prijs van Locikh latia, dat is Redelyke godsdienst van Wilhelmus á Brakel, “een werk dat een groot aantal malen verschenen is” (zo’n 21 maal), kwam in de achttiende eeuw voor het laatst bij Blussé in Dordrecht uit. [137]
De Denkerwas bij Blussé te koop.
6 feb, 2009
Schreef: “Naamregister van de bekendste en meest in gebruik zynde Nederduitsche boeken, welke sedert het jaar 1600 tot het jaar 1761 zyn uitgekomen, voorheen uitg. door Johannes van Abkoude Nu overz., verb en tot het jaar 1787 verm.” (Rotterdam 1788)
Verwijzingen in José de Kruif
De Kruif noemt hem [blz 108 van Liefhebbers] in verband met het beeld dat Kruseman honderd jaar geleden schetste van de productie in de achttiende eeuw, gebaseerd op dit boek.
Kruseman telde en categoriseerde, en kwam uit op een conclusie die overeenkomt met de trend die De Kruif uit inventarissen haalt: “grote groei van veel soorten van lectuur vooral in de tweede helft van de zeventiende en eerste helft van de achttiende eeuw en daarna nog wel groei, maar in een duidelijk vertraagd tempo ten opzichte van de periode ervoor.” [109] Met even verder een hypothese naar aanleiding van het samengaan van het stokken van de groei en een verdere differentiatie in het aanbod van boekverkopers: “Wellicht vonden na 1750 nieuw categorieën vooral een onderdak bij grootverbruikers van boeken, die in het algemeen een groot deel van de afzet van de boekhandel voor hun rekening namen.” (noot naar Brouwers Lezen en schrijven in de provincie, 227).
Over het grote aantal prekenbundels dat werd uitgegeven in de tweede helft van de achttiende eeuw – het aantal vellen geteld door Bosma in Woorden van een gezond verstand was “bijna tweemaal zoveel als het totale corpus Spectators dat in de hele achttiende eeuw verscheen” (dit gold alleen al voor gereformeerde preken, zo “waren er ook de nodige doopgsgezinde, lutherse, remonstrantse en waalse preken in omloop, om van vertalingen nog maar te zwijgen”. Anderzijds zouden de spectatoren theoretisch een veel hogere oplage kunnen hebben gehad, iets waardoor Bosma moet toegeven dat deze tijdschriften ook best populairder kunnen zijn geweest. [140]) Kruseman leidt uit Arrenbergs boek af dat er “boven onze republiek een zware wolk van geestelijke hoovaardij” hing, “die nu en dan ook in vlokken van leerredenen neerneeuwde” [Kruseman, Aanteekeningen betreffende den boekhandel , 152, geciteerd in De Kruif, 140.
De laatste verwijzing in De Kruif gaat over de prijs van een prekenboek van Van der Kemp. [143]
22 jan, 2009
[nggallery id=29]
22 jan, 2009
Recensie van de hand van Berry Dongelmans van Hannie Goinga’s ʻAlom te bekomenʼ. Veranderingen in de boekdistributie in de Republiek 1720-1800  (Amsterdam 1999) in Quá¦rendo 32/1-2 (2002). Dit is vooral een samenvatting van zijn samenvatting.
Hier een artikel dat Van Goinga eerder schreef, met bijna dezelfde titel: ‘Alom te bekomen’: veranderingen in de boekdistributie in de Republiek, 1725-1770, Jaarboek voor Nederlandse boekgeschiedenis 3 (1996), 55-85.
Hannie Goinga
De voor mij interessantste gegevens bevinden zich waarschijnlijk in de appendices, waar naast een glossarium een overzicht is geplaatst van de boekverkopers en drukkers actief in Amsterdam in 1740, gerangschikt naar inkomen (deze heb ik gezien, maar ook gekopieerd?). Een derde appendix toont de sjiekere boekwinkels in Amsterdam uit 1742 en daarna toont ze de een overzicht van geciteerde catalogi.
De vraag die Dongelmans ten slotte nog stelt is of de ontdekte verschuivingen ook doorzetten. Waren het slechts initiatieven of werden ze ook daadwerkelijk overgenomen?
21 jan, 2009
Aantekeningen bij :
Brouwer, Han, Lezen en schrijven in de provincie : de boeken van Zwolse boekverkopers, 1777-1849 (Leiden 1995).
Koper David Thomassen a Thuessink kocht bij Tijl in Zwolle voor bijna 400 gulden aan boeken in 11 jaar. (169)
(auteur van “Aan het Volk van Nederland”, dat in 1781 werd verboden en waar middels een plakkaat over bekend werd gemaakt dat de overheid op zoek was naar de auteur en zijn handlangers (Kruseman’s Aanteekeningen 365)!)
Joan Derck Van der Capellen had hij ontmoet in de vergaderingen van het Zwolse departement van de Oeconomische Tak. (168)
Een flink deel van zijn budget was bestemd voor historische werken. Kennis van de geschiedenis, het grote theater van morele exempla, behoorde tot de verplichte intellectuele bagage van een heer van stand. Hij schafte niet de klassieken van de Nederlandse geschiedschrijving aan – vermoedelijk stonden deze thuis al op de plank – maar moderne veeldelige werken van een verlichte signatuur. Voor veertien gulden kocht hij een werk van een naamgenoot: de David met wie Belle van Zuylen in Londen babbelde over roastbeef een plumpudding, de Schotse verlichtingsfilosoof David Hume. Een dergelijk bedrag voor diens ontluisterende Natural History of Religion, zal de Zwolse David wel wat zwaar op de maag hebben gelegen. Hij prefereerde dan ook een ander werk, diens proeve van de ‘new cultural history’, de achtdelige Historie van Engeland.
NOOT Had de burgervader zich laten adviseren door zijn goede vriend Van der Capellen? Deze had dit werk vijf jaar eerder onder handen. In een brief v an 27 juni 1772 schreef hij aan zijn oude studievriend Tydeman:
‘ik heb Hume hist. of Engl. voor de tweede maal onder handen; ik heb een bezondere agting voor dien schrijver, dien ik geen zwarigheid make den Tacitus van dezen tijd te noemen; daar is in dat werk en schat van staatkunde en wat een Regent meer te weten heeft om een land gelukkiglijk te regeren.’
Met het pyrrhonisme van Hume had ook Van der Capellen niet veel op. Hij vervolgde dan ook met: ‘de godsdienstige begrippen van den schrijver laat ik voor hem zelven over’ (Sillem, Brieven van en aan Joan Derck van der Capellen tot den Pol, p. 41)
169
Andere proeven uit deze school mochten bij hem eveneens op een gunstig onthaal rekenen, bijvoorbeeld werken van de Schotse predikant William Robertson en de Opkomst en bloei van de Republiek der Vereenigde Nederlanden van diens Nederlandse navolger Simon Stijl. De Zwolse burgemeester had voor meer Schotten belangstelling. In 1780 liet hij bijvoorbeeld een werk van de ‘common sense’ filosoof James Beattie van een nieuwe band voorzien. Was het uit de kast getuimeld of had hij dit boek tijdens het lezen ruggelings op de grond laten vallen bij de vertwijfelde uitroep ‘o god, er is geen god’? Dit laatste is niet uitgesloten, want in het betreffende boek, niet zijn luchtige Proeve over het lachen en gelach verwekkende, maar de Nederlandse vertaling uit 1772 van zijn zwaarwichtige Essay on the Nature and Immutability of Truth, polemiseerde Beattie heftig met de ‘que sais-je’-implicaties van David Humes even radicale als serene scepticisme.
NOOT
(op pag 170)
Beattie schuwde argumenten ‘ad hominem’ niet en plaatste ‘godly David’ in het gezelschap van notoire ongelovigen als Spinoza en Hobbes. Was Beattie daarom zo populair in de Republiek? Vgl. Mijnhardt, ‘De Nederlandse Verlichting’, p.67,
170
Een bijzondere voorliefde legde de vaderlandse regent aan de dag voor de werken van Jan Wagenaar. Diens Vaderlandsche Historie, de ‘historie der getergde, verdrukte, herleevende en zegepraalende Vryheid des Vaderlands’, zal hij al eerder hebben aangeschaft.
Brouwer schreef ook: