19 feb, 2009
José de Kruif
Geplaatst door Willem in de categorie: Lezers, LiteratuurReacties (0) Tags: Boekhandel, De Kruif, Den Haag, receptie-onderzoek
5.1Woorden van gezond verstand[129]
5.2 bestsellers
__________________________
1700-1710
1 jacob Cats
Hugo de Groot (1583-1645)
Emannuel van Meteren (16e)
Zacharius Ursinus (16e eeuw)
2. P. C. Hooft 1581-1647
Simon van Leeuwen (1625-1682)
3. Augustinus
Marnix van St. Aldegonde
4. Richard Baxter 1615-1691
________________________
1750-1760
1. Jacob Cats
2. Flavus Josephus (37-100)
3. Pierre Du Molin (1600-84)
4. Johannes d’Outrein (1662-1722)
________________________________
1790-1800
1. Johannes van der Kemp (1664-1718) (prekenbundel)
2. Wilhelmus á Brakel (1635-1711_
3. Jacob Cats
4. Friedrich Adolph Lampe (preken/reli)
5. Jodocus van Lodenstein (1620-1677)
Maar…. als we dan kijken hoeveel boeken het dan gaat:
64 boeken in 45 huishoudens voor Cats
38 boeken in 36 huishoudens voor Josephus
39 boeken in 35 huishoudens voor Van der Kemp
61 boeken in 33 huishoudens voor d’Outrein
34 resp. 59 boeken in 31 huishoudens voor Van Meteren en Hugo De Groot
van in totaal 528 inventarissen
[131] Van Selm berekende dat 60% van de huishoudens een Cats had, maar uiteindelijk was het in Den Haag ogenschijnlijk slechts 5.5-7.5%
de populariteit was toen ook al bekend -> ‘het boek van Cats’ was een gangbare beschrijving, wellicht voor de Houwelijck
[140] Bosma telde twee keer zoveel pagina’s gereformeerde gedrukte preken als er in totaal Spectators, in den haag waren er van Bosma’s preken (die niet alle preken besloegen) 11 inventarissen met Verlichte preek(jes) en 28 met orthodoxe.
5.7 Geschiedenis en aardrijkskunde
Geschiedenis van de Neerlandsche oorlogen in verschillende gedaanten [148-149] van van Meteren schreef het in het Duits – geschiedenis na reliteratuur “de populairste boekensoort in Den Haag” [148]
Van Aitzema’s Herstelde leeuw was ook populair en verboden, P. C. Hooft’s Historiën en Pieter Bor’s Den Oorspronck waren ook veel te vinden in inventarissen
– De Kruif benadrukt dat de geschiedenissen niet gelijk bepaald wereldlijk waren [150]
5.8 Philosophes
Ik geloof dat de wereld niet geschapen is;
dat de wereld uit zich zelve is;
dat zzij begin heeft genomen;
dat zij eeuwig in stand zal blijven
…..
Ik geloof niet in Mozes:
ik geloof niet in de Philosophie;
ik geloof niet in de Evangelisten:
ik geloof in Collins, Voltaire, Rousseau, De La Mettrie, Hobbes, Bayle en Bolingbroke
uit E. Bekker, en A. Deken “De geloofsbelydenis van eenen Ongelovigen”in: Brieven over verscheiden Onderwerpen (in ’s Hage By Isaac van Cleef 1780) 35ste brief, naschrift.
parodie!
Geciteerd op [152]
De Kruif noemt het historisch beeld van een ‘toenemend redeloos ongeloof’ hardnekkig [152]
– Bots’ gebruik van de term ‘gewone Hollander’ is hinderlijk als hij het heeft over de Boekzaal van de geleerde Waerelt als representatief voor het denken van die ‘gewone Hollander, aldus De Kruif [153n]
– Nieuwentyt was zeven keer herdrukt, maar hoe groot waren oplage en wat was het ‘reële publiek’? [152] van Regt gebruik der Wereltbeschouwinge andere boeken veel vaker herdrukt. Toch in 10 haagse huishoudens, maar dan nog.
– Gobbers en Brouwer hebben laten zien dat men niet warm liep voor Rousseau, men bezat hooguit zijn roman Nouvelle Héloïse.
– totaal in den haag 5 werken van rousseau in 4 huishoudens, en had Emil + Antie-Aemil van Formey!
één eigenaar, Ludolph ten Ham had alle drie de grote franse Philosophes, de andere bezitters hadden allemaal heel veel boeken veelal méér dan 150 boeken [155]
– kan liggen aan de vertraging in de inventarissen (in Delft vind je ze helemaal niet!) het is een terugblik. Van Cleef: vooral Wolff, daarna Pufendorf. Ook Voltaire – maar vooral toneel- en geschiedwerken, 5 keer rousseau (Oeuvres de Rousseau) en 2 x Nouvelle Héloïse. [155]
Gosse had de Encyclopédie in verbeterde vorm van Félice, één exemplaar in Den Haag gevonden door De Kruif [154]
– franse boeken komen we nauwelijks tegen [163] toch nog 20% van alle boeken in 1750-1760, tegenover hooguit 3% engelstalig.. 1% van de huishoudens had een engels boek
“de periode waarin (…) de christelijke religie de basis van elk boekenbezit was”
Genoemde literatuur:
Chartier, ‘Een leesrevolutie? Afzetmarkten van het boek en leesgedrag in Frankrijk in de achttiende eeuw’, in: Th. Bijvoet e.a. (eds.),Bladeren in andermans hoofd. Over lezers en leescultuur (Nijmegen 1996), 183-207.
Rolf Engelsing –  ‘Die perioden der lesergeschichte in der neuzeit’ in: idem, Zur socialgeschichte Deutscher mittel- und unterschichten (1973)