Denkend aan Hume in Holland

Title Kort begrip der algemeene geschiedenis, voor jonge lieden
Authors Johann Matthias Schröckh, Bernhard Bode
Publisher Johannes Allart, 1798
Item notes v. 5
Original from Harvard University
Digitized Jan 9, 2008

Secundaire literatuur

Wordt geciteerd in De Gids 42, dln. 1-2 – 1878, bladzijde 307.

Over de bron:

Pub. Amsterdam, De erven van F. Houttuyn, 1766-82, J. van der Burgh & zoon, 1783-98. Pub. also at Leiden by P. van der Eyk & D. Vygh, 1766-93.

Over de inhoud:

blz 256: “. zyn Godvruchtige Va- †ž der en zyn … wat zal men zeggen ? zy , †ž by welken
£ Alembert , Diderot, Hume en †ž Voltaire zo zeer in achting zyn , kunnen zig …” (deel 1?)

blz 1638: “… van Hume y pens de te vinden in zyne Historie vtm Groot- Brittannie Ds ?. bl
. 535 tot 542. …” (deel 3)

R.C. Bakhuizen van den Brink, Studiën en schetsen over vaderlandsche geschiedenis en letteren. Deel 2
115-116

(let op de geloofquote van Hume

“Maar van alle bestrijders des Christendoms won HUME het verreweg in scherpzinnigheid. Na beweerd te hebben dat de rede ons van de waarheid dier leer geénszins kon overtuigen, vervolgt hij: ʻwij trachten hiermede die gevaarlijke vrienden of verborgen vijanden des Christendoms te beschamen, welke ondernomen hebben het te verdedigen uit de beginselen der menschelijke rede. Onze allerheiligste Godsdienst is op geloof, niet op de rede gebouwd; wanneer men haar op eene proef stelt die zij niet kan doorstaan, ondermijnt men haar. – De rede alleen kan ons van hare waarachtigheid niet overtuigen; hij die door het geloof gedrongen wordt haar zijne toestemming te geven, heeft in zich zelven het bewustzijn van een voortdurend wonder, dat de grondbeginselen van zijn verstand omverre werpt, en hem dwingt; aan te nemen, hetgeen geheel en al met de gewoone ondervinding strijdt.ʼ(3)
Naast deze plaats van HUME, stellen wij eene andere. ʻHet geloof is het vermogen datgene te gelooven, ’t welk niet gelooflijk is; of te willen gelooven hetgeen niet
gelooflijk schijnt; of te gelooven, wat gelooflijk schijnt te zijn. In de beide eerste gevallen is eene bijzondere werkzaamheid van het Opperwezen volstrekt noodzakelijk; in het laatste is ieder mensch evenzeer lijdelijk, want het hangt niet van hem af, dat iets hem geloofwaardig schijne. Bijgevolg is ook daartoe eene bijzondere werkzaamheid van God noodig op de ziel van den mensen; en bijgevolg is het zeer waar, dat het geloof slechts eene bijzondere gave Gods zijn kan.ʼ(1) Het verschil der denkbeelden, in beide plaatsen uitgedrukt, is gering; en toch werd HUME om de eerste te regt als vrijgeest beschouwd; – en niettegenstaande de laatste is HEMSTERHUIS door den Heer TYDEMAN als christen geroemd! ʻHet is nog moeijelijker,ʼ zegt HEMSTERHUIS, ʻom de bron eener godsdienst, dan die eener wijsgeerige secte op te sporen: tegenwoordig is het bijna onmogelijk zich de Christelijke Godsdienst in hare zuiverheid voor te stellen, en zich een juist begrip te vormen van de gebeurtenissen die hare geboorte vergezelden.ʼ(2) Hadden TINDAL, COLLINS, MORGAN,anders kunnen spreken?”

Verwijst kort daarvoor ook naar (2) LELAND, A View of the principal Deistical Writers; London, 1764. Vol. I page 133.
(3) HUME’S Essays and Treatises, on several Subjects. Edinburgh: Bell & Bradfull 1800: Of
Miracles Vol. II p. 137, 138.

Publicaties waarin het scepticisme wordt bestreden, afkomstig uit ‘poortman.kb.nl’

Titel: Verhandeling ter beantwoordinge der vraage : hoe betoogt men bondigst en kragtigst, de dwaasheid van het scepticismus of der twyffelaarye, en de onbezonnenheid van het meesteragtig beslissen omtrent godsdienstige voorstellen, met aanwyzing van den middelweg, tusschen die twee uitersten te houden?
Poortmannummer: I-04992
Jaar van uitgave: 1787
Pagina’s: 103 p. (330 p.)
Serievermelding: Verhandelingen van het Teyler’s Godgeleerd Genootschap ; 7
Basisclassificatie(s): 11.60 — Theologie en godsdienstwetenschap: Christelijke leer: Algemeen
Taal: Nederlands
Uitgever: Haarlem : Enschedé & van Walré
Auteur: Brown, William Laurence (1755 – 1830)

(vertaling van:)

Titel: A dissertation on the folly of scepticism, the absurdity of dogmatizing on religious subjects, and the proper medium to be observed between these two extremes
Poortmannummer: I-07952
Jaar van uitgave: 1787
Pagina’s: LVIII p.
Serievermelding: Verhandelingen, raakende den natuurlijken en geopenbaarden godsdienst ; 7, 4
Basisclassificatie(s): 08.37 — Filosofie: Godsdienstfilosofie
Taal: Engels
Uitgever: Haarlem : Enschedé & van Walré
Auteur: Brown, William Laurence (1755 – 1830)
Trefwoord(en): Scepticisme
Documentsoort: Monografie
Recordnummer: TITEL38103

Trefwoord(en): Scepticisme
Documentsoort: Monografie
Recordnummer: TITEL31705

Titel: Over het onredelyke der onverschilligheid omtrent godsdienstige waarheden, en het verstandig yveren voor de waarheid
Poortmannummer: I-04993
Jaar van uitgave: 1787
Pagina’s: IV, 279 p.
Serievermelding: Verhandelingen van het Teyler’s Godgeleerd Genootschap ; 8
Basisclassificatie(s): 11.60 — Theologie en godsdienstwetenschap: Christelijke leer: Algemeen
Taal: Nederlands
Uitgever: Haarlem : Enschedé & van Walré
Auteur: Kops, Jan (1765 – 1849)
Auteur: Voorst, Hendrik van ( – )
Auteur: Brown, William Laurence (1755 – 1830)
Auteur: Kuiper, Jacob ( – )
Trefwoord(en): Scepticisme
Documentsoort: Monografie
Recordnummer: TITEL31706