De interactieve bronnentijdbalk 'Hume in Holland' is een weergave van het bronnenonderzoek dat tussen 2009 en 2011 is verricht voor een inventarisatie van de reacties op het werk van David Hume in achttiende-eeuwse Nederlandstalige publicaties. Het gaat hier om een experiment, met als doel een tijdbalk te ontwikkelen die niet alleen als onderzoekinstrument kon dienen, maar ook als presentatiemiddel. Naarmate het corpus in omvang toenam, werd het steeds lastiger om het overzicht te behouden. Een interactieve tijdbalk kon mogelijk uitkomst bieden.
De Exhibit-library bleek zeer geschikt voor dit doel. De tweede versie van Exhibit bleek in staat om grote hoeveelheden (meta-)data te verwerken, data die op een relatief eenvoudige manier kon worden aangeleverd - door middel van een Google Spreadsheet. Een ander voordeel van deze software was de mogelijkheid die ze biedt om de data op een heldere, aantrekkelijke manier te presenteren. In de jaren voorafgaand aan het onderzoek was een enorme hoeveelheid historisch bronnenmateriaal in digitale vorm beschikbaar gekomen. Eén van belangrijkste nieuwe uitdagingen voor de historicus van nu ligt in de organisatie en presentatie van dit digitale materiaal, en dan het liefst op een manier die het onderzoek toegankelijk maakt voor een groter publiek.
Een bijzondere eigenschap van de tijdbalk is dat ze toestaat om volledige teksten vanuit Google Books te tonen. Daarnaast zijn er tientallen afbeeldingen beschikbaar die direct vanuit de Vaderlandsche Letteroefeningen-database van e-Laborate worden ingeladen. Deze full text- bronnen bieden de gebruiker de gelegenheid om direct met het oorspronkelijke materiaal aan de slag te gaan.
Een disclaimer van de auteur: vluchtig gemaakte aantekeningen aan boord!
Bij deze tijdbalk hoord echter ook een waarschuwende noot - noem het gerust een disclaimer. Deze noot betreft de aantekeningen die ik heb opgenomen bij de individuele bronnen. Omdat de tijdbalk in eerste instantie een onderzoeksinstrument is geweest, zijn veel van deze aantekeningen schetsmatig van karakter. Soms is de annotatie uitvoerig, en soms blijft zij beperkt tot een citaat uit de bijbehorende brontekst. De aantekeningen dienden vooral mijn eigen doeleinden: ze waren bijzonder nuttig bij het gebruik van het zoekfilter - linksonder in de zijbalk. Als zodanig zijn deze aantekeningen voor de niet-ingewijde lezer echter niet erg bruikbaar.
Verouderde techniek
Inmiddels is de gebruikte library enigszins verouderd, en is er sinds mijn afstuderen inhoudelijk niets meer aan de tijdbalk veranderd. Via Tijdbalk.nl is het inmiddels mogelijk om uit grote hoeveelheden Open Data een selectie te maken voor een thematisch overzicht. De geavanceerde en visueel aantrekkelijke library van TimelineJS biedt vergelijkbare mogelijkheden voor het weergeven van bronnen. De dataset die is gebruikt voor het maken van de 'Hume in Holland'-tijdbalk is in principe ook bruikbaar voor een nieuwe versie op basis van deze library - of andere, vergelijkbare software. Ik hoop hier in de toekomst nog mee verder te kunnen experimenteren.
Volledigheid van het materiaal
Een tweede waarschuwing betreft de volledigheid van de dataset. Vlak voor mijn afstuderen in april 2011 kwam een grote hoeveelheid nieuwe digitale bronnen beschikbaar via EDBO. Eén simpele zoekopdracht en één blik op de bijbehorende resultaten was voldoende om mijn vermoedens bevestigd te zien: mijn inventarisatie was nog lang niet uitputtend te noemen. Het kán niet anders of in de door mij onderzochte periode (1739-1800) zijn nog tientallen, zoniet honderden andere publicaties verschenen waarin Hume en zijn werken werden genoemd en besproken. Essays, boeken of recensies van auteurs die bekend waren met Humes werk, en hun lezers iets van zijn ideeën wilden meegeven - of juist niet. Dit nodigt uit tot verder onderzoek - onderzoek dat in mijn optiek niet meer zonder digitale hulpmiddelen kán worden verricht.
Willem Prins, maart 2013
Als u vragen heeft over deze tijdbalk, kunt u mij bereiken via willem@somtijds.nl. Wilt u meer weten? Mijn scriptie is te downloaden via Scripties Online van de Universiteit van Amsterdam: https://dare.uva.nl/document/443868. In de bijlagen van dat document vindt u tevens een uitgebreide toelichting bij het gevonden bronnenmateriaal. N.B.: Deze tijdbalk is helaas slechts beperkt bruikbaar op mobiele apparaten waarvan de bediening geschiedt via een touch-interface.