{"id":337,"date":"2009-01-19T11:35:19","date_gmt":"2009-01-19T09:35:19","guid":{"rendered":"http:\/\/hume.doesntexist.org\/\/?p=337"},"modified":"2009-01-20T16:36:58","modified_gmt":"2009-01-20T14:36:58","slug":"literatuur-over-tijdschriften","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archief.somtijds.nl\/hume-blog\/?p=337","title":{"rendered":"Johannes over tijdschriften"},"content":{"rendered":"

Johannes over de rol van tijdschriften tijdens de Verlichting<\/a> in BMGN, 1996. <\/p>\n

Lange tijd was de gangbare gedachte dat de Verlichting aan Nederland voorbij was gegaan, een gedachte die al stamde uit de late Verlichting zelf, waar menig commentator treurde over de deplorabele geopolitieke, wetenschappelijke en culturele prestaties van de Republiek.<\/p>\n

Sinds enkele decennia (twee of drie lijkt me, wie is er ook alweer mee begonnen?)<\/span> is het ‘vervals’perspectief, zoals Johannes het noemt, verlaten. In plaats daarvan wordt getracht om de aard van de Nederlandse Verlichting te duiden.<\/p>\n

Simon Schama en Wijnand Mijnhardt geven de Verlichting in Nederland een gematigd, weinig verheffend karakter. Maar Mijnhardt geeft hieraan nog een draai dat we op het algemene vlak – dus niet wetenschappelijk of politiek-radicaal, maar meer in de breedte, de basis – prima meekwamen en betrokken waren met ontwikkelingen in het buitenland. Met name de verlichte publieke opinie wijzen op een eigen Verlichte cultuur, met een – aldus Schama en Mijnhardt – gematigd-encyclopedische karakter.<\/p>\n

De kritiek op deze opvatting, afkomstig van o.a. Niek van Sas, M. C. Jacob en Hanou, met verwijzingen naar de heftige politieke debatten in de Patriottentijd en de radicale denkbeelden uit de buurt van de vrijmetselaars en de Kantiaanse kring rond Kinker, lijkt voort te komen uit ‘een zekere emotionaliteit’ [151]. Er wordt omgegaan met het gematigde karakter alsof het iets vies is. Iets waarvoor je je als landje moet schamen, aldus Johannes.<\/p>\n

<\/p>\n

Hij wil daarom laten zien dat de Verlichtingscultuur in Nederland ruimte bood aan deze verschillende verschijningsvormen van de Verlichting, aan de hand van de interactie tussen de ontwikkelingen in de Verlichte infrastructuur en de ontwikkelingen in de idee\u00ebn. Hij laat daarbij de vragen of Nederland voorlijk of achterlijk was in de Verlichting, in zichzelf gekeerd of naar buiten toe, achterwege, omdat die zijns inziens niet werkelijk beantwoord kan worden. [151]<\/p>\n

Ge\u00efnspireerd door Duits onderzoek (Raabe, Sgard, Kirchner), beschrijft Johannes de rol van tijdschriften als tweeledig. Als historische bron staan ze ons toe om naar de idee\u00ebn te kijken van die tijd, als spiegel van de Verlichting, en anderzijds om te zien dat ze de Verlichting ook aanzwengelden, als motor. Tijdschriften worden vergeleken met genootschappen – onderzocht door Mijnhardt? – <\/span> die ook zowel verzamelpunt als forum waren “waar Verlichtingscultuur gestalte kon krijgen”<\/p>\n

Tijdschriften fungeerden als motor doordat ze:<\/p>\n