{"id":20,"date":"2008-10-18T17:11:47","date_gmt":"2008-10-18T15:11:47","guid":{"rendered":"http:\/\/hume.doesntexist.org\/\/?p=20"},"modified":"2010-04-21T12:08:38","modified_gmt":"2010-04-21T10:08:38","slug":"wiep-over-spinoza-deel-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archief.somtijds.nl\/hume-blog\/?p=20","title":{"rendered":"Wiep over Spinoza – deel 1 (de Rode Hoed)"},"content":{"rendered":"

Spinoza-hype<\/strong><\/h4>\n
Er is sprake van een Spinoza-hype, vindt ook Van Bunge. Op 28 juni kwam Elsevier nog met een artikel, waarin Spinoza een ‘heilige zonder religie’ werd genoemd.\u00c2\u00b0<\/a> De auteur, Piet Moor, zag overal Spinozistische invloeden, zelfs in Jip en Janneke. Spinoza wordt overal bijgesleept,\u00c2\u00a0en de boeken van Jonathan Israel hebben hieraan bijgedragen.<\/div>\n
Voorbeelden zijn het Letterkundig musum die een permanente expositie plant, de vereniging Het Spinozahuis die maar blijft groeien, en meerdere verwijzingen in de media. Er verschenen de afgelopen jaren bovendien meerdere biografische werken over Spinoza. Dat is bijzonder, want veel informatie over\u00c2\u00a0het leven van de filosoof is er niet te vinden. Dat verklaart ook waarom\u00c2\u00a0het pseudo-biografische The courtier and the heretic<\/em> van Matthew Stewart,\u00c2\u00a0dat is opgehangen aan \u00e9\u00e9n ontmoeting\u00c2\u00a0tussen Leibniz en Spinoza,\u00c2\u00a0vooral veel nieuws over Leibniz te bieden heeft.<\/div>\n

<\/h4>\n

Spinoza en Amsterdam?<\/strong><\/h4>\n
Ook in Amsterdam wordt veel aan Spinoza gedacht, getuige de huidige tentoonstellingen in de OBA<\/a> in het kader van Amsterdam Wereld Boekenstad en een tentoonstelling in de Ritman-bibliotheek<\/a>.<\/span> Verwijzend naar zijn loyaliteit aan Rotterdam plaatst Wiep enige vetgedrukte vraagtekens bij de verbintenis die “Amsterdam” claimt te hebben met Spinoza. In de Amsterdamse canon staat in elk geval nauwelijks iets over Spinoza. De Amsterdamse Spinozakring is echter de mening toegedaan dat we hier te maken hebben met een ‘historische superster’, die gepromoot dient te worden:<\/div>\n
\n
“De Amsterdamse Spinoza Kring wil Baruch de Spinoza promoten als Boegbeeld van Amsterdam vanwege zijn levensfilosofie die juist in onze tijd nog uiterst actueel is. Spinoza is in 1632 in Amsterdam geboren en hier tot zijn revolutionaire denkbeelden gekomen, het grootste deel van zijn leven heeft hij hier gewoond.
\nSpinoza wordt door veel deskundigen de grootste filosoof aller tijden genoemd en tijdens en na zijn leven heeft hij een enorme invloed uitgeoefend op denkers als Hegel, Nietzsche en Einstein. Ook nu nog blijft hij wetenschappers en kunstenaars inspireren.”\u00c2\u00b0<\/a>\u00c2\u00b0<\/a><\/div>\n<\/blockquote>\n
Ook Wiep benadrukt dat Spinoza juist verbannen werd uit de joodse gemeente in Amsterdam en uitgeweken is\u00c2\u00a0naar Rijnsburg, waar hij ook zijn belangrijkste werken heeft geschreven. Interessant is dat Van Bunge ook onderstreepte dat zijn belangrijkste filosofie al veel eerder tot stand is gekomen. Dus wel degelijk in Amsterdam, ookal heeft hij daar zijn idee\u00ebn niet op schrift kunnen stellen, voordat hij zijn toevlucht moest nemen in Rijnsburg.<\/div>\n
Over die gebeurtenissen is weinig bekend. Jammer, want op het moment dat we brieven van zijn hand beginnen te zien is zijn filosofie er volgens Van Bunge al. “Men begrijpt mij niet”, zou Spinoza 10 jaar later klagen in \u00e9\u00e9n van die brieven.<\/div>\n
Zo weten we ook dat hij op een diplomatieke missie ging naar Utrecht in 1674, maar wederom ontbreken verder alle gegevens. We krijgen de indruk dat hij alleen voor zijn werk leefde, want bronnen over uitstapjes zoals die naar Utrecht zijn er niet.<\/div>\n

Over zijn werk<\/strong><\/h4>\n
<\/strong>Hij is<\/em> ook moeilijk te lezen: de Ethica bestaat uit 263 mathematische\/… stellingen.\u00c2\u00a0Maar claims dat hij modern is, zoals die van Jonathan Israel, zijn volgens Van Bunge onterecht.<\/div>\n
Hij blijft vroegmodern. Pas bij Kant kunnen we spreken van de eerste moderne filosoof, aldus Van Bunge. Sinds Kant zijn filosofen werkelijk bezig met de grenzen van de reden.<\/div>\n
Spinoza’s werk bevat een aantal cruciale noties die het onvanzelfsprekend maken om hem de moderniteit aan te meten. En de vraag is natuurlijk of we de moderniteit \u00e1\u00bcberhaupt zo moeten bejubelen. De meeste cultuurfilosofen zeggen van niet, meent Van Bunge.<\/div>\n
Descartes, Kant, Hegel en Hume zoeken eerst naar het subject.<\/div>\n
Spinoza: geen imperium in imperio. Geen vrije wil, hoewel het soms zo lijkt -> parallellismen tussen de attributen van voorstellingen en van uitgebreidheid.<\/div>\n
het subject is onderdeel en product van de substantie, en de substantie is op zijn beurt als enige zijn eigen oorzaak, en een oneindige…<\/div>\n
Mensen bestaan zowel uit attributen van voorstellingen (geest) als uit attributen van uitgebreidheid (lichaam).\u00c2\u00a0Waaruit bestaan de modificaties van het denken?<\/div>\n
De totaliteit van alle oneindig…<\/div>\n
Het oneindig intellect van de God\/natuur, maar dat is een product<\/div>\n
elk attribuut is causa sui, Spinozza kan dus uit concluderen<\/div>\n
Ons lichaam bestaat uit de duur en is dus in een constante interactie met andere attributen, waarbij het wordt gekenmerkt in haar volharding om te bestaan.<\/div>\n
Het idee van het lichaam verandert bij elke ondergane verandering.<\/div>\n
Spinoza is wel<\/em> modern – en dat weten we met name vanwege een aantal briljante Fransen in de jaren ’60 an de vorige eeuw – waar het gaat om:geen natuurlijke hierarchische orderning van de modi<\/div>\n
hij is dus, in elk geval in de Ethica, dus geen platonist<\/div>\n
niets is hoger dan iets anders… hij is naturalistisch (zo is Hume ook genoemd – zie bachelorscriptie).<\/span><\/div>\n
Descartes’ (vrije) wil bestaat bij mens & god. Die is onbegrijpelijk.<\/div>\n
Gods eeuwige waarheden zijn onbegrijpelijk, maar gods…<\/div>\n
Er bestaat geen aparte faculteit, slechts begeerte\/drang, die bestaat vanwege die bestaansvorm.<\/div>\n
voorwaardelijk rationalisme, zegt Descartes. Spinoza: wereld is rationeel, want is noodzakelijke vorm.<\/div>\n
Michael Zelaroca: Spinoza onderschreef het principe van de voldoende rede (dat hoorden we pas bij Leibniz)<\/div>\n
Was Spinoza athe\u00efst: da’s discutabel<\/div>\n
En dat hij tolerant was?\u00c2\u00a0(dat blijkt wel uit het feit dat hij de filosoof van de tolerantie wordt genoemd) totaal niet bijzonder, want alleen Hobbes was tegen)<\/span><\/span><\/div>\n
Democratisch: daar heeft Spinoza volgens Van Bunge te weinig over gezegd.<\/div>\n
Opleving gebeurde tegen de achtergrond van de ontkerkelijking in de jaren ’60 – en de start in 1971 van filosofie als volle studie. Daarvoor kon je alleen filosofie studeren wanneer je eerst een bul in een ander vak had gehaald.<\/div>\n
Spinoza geeft antwoorden op levensvragen, zoals “Waarom leef ik?” en “Hoe leef ik het beste?” en stelt de filosofiestudent die daarnaar op zoek is, ook de gelegenheid om over god te praten zonder te geloven.<\/div>\n
Ten slotte een waarschuwing:<\/div>\n

Het is geen goed idee om de Verlichting in de idee\u00ebnstrijd (zoals Cliteur die noemde) tussen essayisten in te zetten. Dat is, aldus Van Bunge, een category-mistake<\/em>. Cultuur valt immers niet met argumenten te weerleggen, zoal Wilders getracht heeft zijn voorstel om de Koran te verbieden te verantwoorden.<\/p>\n

Een seculiere heilsweg uit SPinoza, ja, maar een antigodsdienstige stelling kan niet zonder zijn werk serieus te verkrachten.<\/div>\n
Ethica: natuurlijke sociabiliteit is gelijk aan de naastenliefde die het hart van het evangelie vormt.<\/div>\n
Nederlandse Verlichting was juist protestants en de Verlichting is daarnaast geen anti-religieuze strijd geweest.<\/div>\n

Samenvattend:<\/strong><\/h4>\n
\n
    \n
  • Amsterdams trots op Spinoza is (nogmaals) ongepast.<\/li>\n
  • De naturalistische, harde interpretatie is nu “terecht” de dominante, maar dat zal ongetwijfeld veranderen<\/li>\n
  • De ontvankelijkheid van zijn oeuvre voor zoveel verschillende interpretaties is waarschijnlijk een teken van zijn lange adem.<\/li>\n
  • Maar lessen uit zijn politiek denk zijn moeilijk te trekken: Hij heeft te weinig gezegd over d democratie, en hij leefde echt te vroeg. Er is niets moderns aan de staatsvorm van de Republiek.<\/li>\n
  • Israel heeft een groot synthetisch vermogen.<\/li>\n
  • Spinoza heeft niets toe te voegen aan de huidige moderne filosofie.<\/li>\n
  • Uitsluitend historici van de wijsbegeerte, en leken op zoek naar antwoorden op levensbeschouwelijke vragen hebben belangstelling voor hem.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Spinoza-hype Er is sprake van een Spinoza-hype, vindt ook Van Bunge. Op 28 juni kwam Elsevier nog met een artikel, waarin Spinoza een ‘heilige zonder religie’ werd genoemd.\u00c2\u00b0 De auteur, Piet Moor, zag overal Spinozistische invloeden, zelfs in Jip en Janneke. Spinoza wordt overal bijgesleept,\u00c2\u00a0en de boeken van Jonathan Israel hebben hieraan bijgedragen. Voorbeelden zijn […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[19],"tags":[289,13,15,16],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archief.somtijds.nl\/hume-blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20"}],"collection":[{"href":"https:\/\/archief.somtijds.nl\/hume-blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archief.somtijds.nl\/hume-blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archief.somtijds.nl\/hume-blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archief.somtijds.nl\/hume-blog\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=20"}],"version-history":[{"count":20,"href":"https:\/\/archief.somtijds.nl\/hume-blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25,"href":"https:\/\/archief.somtijds.nl\/hume-blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20\/revisions\/25"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archief.somtijds.nl\/hume-blog\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=20"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archief.somtijds.nl\/hume-blog\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=20"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archief.somtijds.nl\/hume-blog\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=20"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}